Kanalizasyonu olmayan köy evinde fosseptik nasıl yapılmalı?

Kanalizasyonu olmayan bir köy evinde fosseptik, sızdırmaz bir beton ya da hazır depo olarak yapılmalı; içme suyu kuyusundan, pınardan ve dereden uzak, vidanjörün kolayca yanaşabileceği bir yere konmalı ve projesi evin projesiyle birlikte hazırlanmalıdır. Köylerde hâlâ sık görülen, dibi açık bırakılıp atık suyun toprağa sızdırıldığı “kör kuyu” ise hem yeraltı suyunu hem de komşuların kuyularını kirletir. İzin ve kurallar için il özel idaresine danışmak gerekir.

Kör kuyu ile sızdırmaz fosseptik arasındaki fark

İki sistem dışarıdan benzer görünür, ama yaptıkları iş tamamen farklıdır:

	Kör kuyu (sızdırmalı)	Sızdırmaz fosseptik
Nasıl çalışır	Atık su toprağa sızar	Atık su depoda birikir, vidanjörle çekilir
Çevreye etkisi	Yeraltı suyunu, kuyuları ve pınarları kirletebilir	Doğru yapılırsa kirletmez
Boşaltma	Seyrek, ama sonunda dolar ve taşar	Düzenli, kullanım yoğunluğuna göre
Mevzuat	Birçok yerde kabul edilmez	Kanalizasyon olmayan yerlerde aranan çözüm

Kör kuyunun “boşaltma derdi yok” diye tercih edilmesi kısa vadeli bir rahatlıktır. Toprak zamanla tıkanır, kuyu taşar ve koku başlar. Asıl zarar ise görünmez: atık su, köyün içme suyunu besleyen yeraltı suyuna karışabilir.

Yer seçimi: fosseptik nereye konur

Fosseptiğin yeri, evin yerleşimi çizilirken belirlenmelidir. Şunlara dikkat edin:

• Su kaynaklarına uzaklık: Su kuyusu, pınar, çeşme, dere ve sulama kanalından yeterince uzak olmalı. Gereken mesafeyi il özel idaresine ve gerekirse il sağlık müdürlüğüne sorun; komşunun kuyusunu da hesaba katın.
• Eve ve temele uzaklık: Fosseptik temelin dibine değil, evden makul bir uzaklığa yapılır. Koku ve olası bir sızıntı yapıya yansımamalı.
• Vidanjör erişimi: Vidanjörün hortumu belirli bir mesafeye kadar uzanır. Fosseptik yola yakın, aracın yanaşabileceği bir yerde olmalı; kapağın üstü bahçe düzenlemesiyle kapatılmamalı.
• Kot ve eğim: Atık su borusu evden fosseptiğe kesintisiz bir eğimle gitmelidir. Evden yukarıda kalan bir fosseptik, pompa gerektirir.
• Yamaç ve heyelan: Eğimli arazide fosseptiği yamacı zayıflatacak bir yere koymayın; sızan su yamacın dengesini bozabilir.

Fosseptik nasıl yapılır

Fosseptiğin hacmi, evde yaşayacak kişi sayısına ve ne sıklıkla boşaltılacağına göre belirlenir. Bunu tahminle değil, tesisat ya da inşaat mühendisinin hesabıyla belirleyin. Yapımda genel olarak şunlar beklenir:

1. Sızdırmaz gövde: Betonarme olarak yapılacaksa beton, su geçirimsizliği sağlanarak dökülür ve iç yüzey yalıtılır. Hazır polietilen ya da benzeri depolar da kullanılabilir; bunlar, toprağın ve yeraltı suyunun itmesine karşı doğru biçimde oturtulmalı ve sabitlenmelidir.
2. Bölmeli yapı: İki ya da daha fazla bölme, katı maddenin ilk bölmede çökmesini sağlar ve boşaltmayı kolaylaştırır.
3. Havalandırma borusu: Fosseptikte oluşan gazların güvenli biçimde dışarı atılması için bir havalandırma borusu konur.
4. Sağlam ve kilitli kapak: Kapak, çocukların ve hayvanların düşemeyeceği şekilde sağlam olmalı; vidanjör hortumunun girebileceği bir ağzı olmalıdır.
5. Ayrı yağmur suyu: Çatı suyu fosseptiğe bağlanmaz. Bağlanırsa fosseptik çok hızlı dolar.

Fosseptiğin içine hiçbir koşulda inmeyin ve kimseyi indirmeyin. İçerideki gazlar kısa sürede bilinç kaybına ve ölüme yol açabilir. Temizlik ve onarım, vidanjör ve uygun ekipmanla yapılmalıdır.

Daha fazla kişinin yaşadığı ya da evin uzun süre dolu olduğu durumlarda paket arıtma sistemleri de bir seçenektir. Bunların izin ve bakım şartları ayrıdır; il özel idaresine ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü’ne danışın.

Tokat köylerinde dikkat edilecekler

Tokat’ın köylerinde ve mezralarında kanalizasyon şebekesinin durumu yerden yere değişir; bazı evler şebekeye uzak kalır. Belediye ve mücavir alan dışındaki köylerde yapı ve altyapı konularında il özel idaresi yetkilidir; köyünüzde planlanmış bir kanalizasyon çalışması olup olmadığını da oradan ve muhtarlıktan öğrenebilirsiniz. Şebeke yakında gelecekse, fosseptiği ileride bağlantıya uygun bir konumda yapmak akıllıca olur.

Yeşilırmak ve Kelkit vadilerindeki düz arazilerde yeraltı suyu yüzeye yakın olabilir. Bu durumda sızdırmazlık daha da önemlidir; boş bir depo, yeraltı suyunun itmesiyle yerinden oynayabilir. Hayvancılığın yaygın olduğu köylerde ahır atıklarının da ayrı yönetilmesi gerekir; bu konuyu hayvancılık işletmesinde atık yönetimi yazısında ele aldık. Köyde evin izin süreci için köyde ev için ruhsat yazısına bakabilirsiniz.

Soğuk köylerde evden fosseptiğe giden boru da donabilir; don derinliği dikkate alınarak gömülmelidir. Kışın vidanjörün yola çıkabileceğini de hesaba katarak fosseptiği yola yakın yapın.

Boşaltma ve bakım

Sızdırmaz bir fosseptik, düzenli boşaltıldığı sürece sorunsuz çalışır. Bakımda dikkat edilecekler şunlardır:

1. Boşaltma aralığı: Kişi sayısına ve deponun hacmine göre değişir. İlk yıl doluluğu birkaç kez kontrol ederek kendi evinizin aralığını öğrenin.
2. Vidanjör hizmeti: Köyünüzde bu hizmeti kimin verdiğini il özel idaresine, belediyeye ya da muhtarlığa sorun. Ücret ve randevu koşulları yerden yere değişir.
3. Atılmaması gerekenler: Islak mendil, ped, kızartma yağı, boya ve kimyasallar fosseptiğe atılmamalı; boruyu tıkar ve boşaltmayı zorlaştırır.
4. Kontrol: Kapakta çatlak, çevrede ıslaklık ya da koku varsa bir sızıntı olabilir. Bir uzmana baktırın.
5. Kayıt: Boşaltma tarihlerini not edin. Bu, hem doluluk aralığını hem de bir sorun başladığında neyin değiştiğini anlamanızı sağlar.

Sık yapılan hatalar

• Dibi açık kör kuyu yapıp atık suyu toprağa sızdırmak.
• Fosseptiği su kuyusuna, pınara ya da dereye yakın yapmak.
• Vidanjörün ulaşamayacağı bir köşeye yapıp kapağın üstünü kapatmak.
• Çatı yağmur suyunu fosseptiğe bağlamak.
• Havalandırma borusu koymamak.
• Fosseptiğin içine temizlik için insan indirmek.
• İl özel idaresine danışmadan, projesiz olarak işe başlamak.