Başçiftlik gibi yüksek rakımlı yerlerde ev yapımı: yalıtım ve çatı

Yüksek rakımlı bir yerde ev yaparken iki şeyi ovadakinden farklı düşünmeniz gerekir: ısıyı içeride tutmak ve kışı çatıda karşılamak. Bunun yolu kompakt bir plan, ısı köprüsü bırakmayan kesintisiz bir yalıtım, kar ve buza göre tasarlanmış bir çatı ve yapım işlerini kısa yaz mevsimine sığdıran bir takvimdir. Bu kararlar projede verilir; ev bittikten sonra düzeltmek hem zor hem de pahalıdır.

Isı kaybını plan belirler

Isı, evin dış yüzeylerinden kaçar. Dış yüzeyi az olan ev, aynı büyüklükteki dağınık bir evden daha az ısı kaybeder. Bu yüzden yüksek ve soğuk yerlerde:

• Kompakt bir plan seçin: Kare ya da kareye yakın, girintisi çıkıntısı az bir plan, daha az dış duvar ve daha az ısı köprüsü demektir.
• Mekânları ısı ihtiyacına göre dizin: Oturma odası ve yatak odaları güneye; depo, kiler, merdiven ve giriş kuzeye. Kuzey tarafındaki bu mekânlar, sıcak odalarla soğuk dış arasında bir tampon olur.
• Rüzgârlıkla girin: Doğrudan salona açılan bir dış kapı, her açılışta odanın ısısını dışarı verir. Küçük bir giriş holü ya da rüzgârlık bu kaybı azaltır.
• Pencereleri ölçülü tutun: Güneydeki pencereler kış güneşinden yararlanır. Kuzeyde ise ihtiyaçtan büyük cam, ısı kaybı demektir.

Yalıtım kesintisiz olmalı

Yüksek rakımda yalıtımın kalınlığı kadar sürekliliği de önemlidir. Kalın bir yalıtım bile, arada bırakılan boşluklardan ısı kaçırır. Bu boşluklara ısı köprüsü denir; kiriş ve kolon önleri, döşeme kenarları, pencere kenarları ve balkon bağlantıları en sık görülen yerlerdir. Isı köprüsü olan yerde iç yüzey soğur, nem yoğuşur ve küf başlar.

Projeyi hazırlatırken şunları isteyin:

1. Duvar, çatı ve zemin döşemesinde yalıtım kalınlıklarının ısı yalıtım hesabıyla belirlenmesi.
2. Pencere ve kapı çevresindeki yalıtım detaylarının çizimde gösterilmesi.
3. Zemin döşemesi ve temel kenarında yalıtım; soğuk toprağa değen döşeme de ısı kaybettirir.
4. Buhar kesici ve havalandırma çözümünün birlikte düşünülmesi. Sıkı yalıtılmış ama hiç havalanmayan bir ev, içeride nem biriktirir.

Mevcut bir evi iyileştirmeyi düşünüyorsanız mantolama yazısında bu soruların bitmiş evdeki karşılığını bulabilirsiniz.

Çatı: kar, buz ve yoğuşma

Yüksekte çatı üç ayrı yükle karşılaşır: karın ağırlığı, buzun suyu tutması ve çatı arasında yoğuşma.

• Kar yükü: Çatının taşıyıcısı, bölgenin kar yüküne göre hesaplanır. Bu bir mühendislik hesabıdır, usta tahmini değil. Ayrıntısını kar yükü ve çatı yazısında anlattık.
• Buz sarkıtları ve saçakta buz: Isısı kaçan bir çatıda kar alttan erir, saçağa akar ve orada yeniden donar. Buz, suyu kiremit altına geri iter ve çatı akıtır. Çatıyı iyi yalıtmak ve çatı arasını havalandırmak bu döngüyü büyük ölçüde engeller.
• Yoğuşma: Evden yükselen nemli hava soğuk çatı arasına ulaşırsa yoğuşur, ahşabı çürütür ve yalıtımı ıslatır. Tavanda buhar kesici ve çatı arasında hava girişi-çıkışı bu yüzden gereklidir.
• Kar tutucu ve giriş yönü: Kayan kar, kapı önüne ve yürüme yoluna düşmemeli. Giriş kapısını saçağın altına değil, beşik çatının üçgen alın cephesine ya da kar tutuculu bir bölüme almak düşünülebilir.

Taşıyıcı sistem seçiminde betonarme de çelik de bu koşullarda kullanılabilir. Çelik taşıyıcılı evlerde ısı köprüsü detaylarına özellikle dikkat edilmelidir. KTC Yapı, Tokat’ta çelik taşıyıcılı ve gazbeton dolgu duvarlı 150 m² bir evi anahtar teslim yaptı.

Başçiftlik’te yapım mevsimini doğru kullanmak

Başçiftlik, Tokat’ın yüksek rakımlı ilçelerinden biridir. Kış erken gelir ve geç gider; yapım için uygun mevsim ovadakinden kısadır. Bu durum üç pratik sonuç doğurur:

• Temel donmaya göre tasarlanır: Temelin derinliği ve detayları, toprağın donduğu derinlik dikkate alınarak belirlenir. Bu konu don derinliği ve temel yazısında ayrıntılı.
• Çatı kış gelmeden kapanmalı: Kaba inşaatın ilkbaharda başlayıp çatının sonbahar sonundan önce kapanması hedeflenir. Böylece kışın iç işler yapılabilir.
• Malzeme ve beton planı: Soğuk havada beton dökümü özel önlem ister. Döküm günlerini hava durumuna göre esnek planlayın.

Arsaya kışın da gidip bakın: hangi yönden rüzgâr geldiğini, karın nerede biriktiğini ve yolun kışın açık kalıp kalmadığını görün. Bu gözlemler, evin yerleşimini ve giriş yönünü belirlemede çok işe yarar.

Isıtma sistemi ve su tesisatı

Yalıtım ısı ihtiyacını azaltır, ama yüksek ve soğuk bir yerde ısıtma sistemini de baştan doğru seçmek gerekir. Doğal gaz şebekesinin arsanıza ulaşıp ulaşmadığını ilgili dağıtım şirketine sorun; ulaşmıyorsa katı yakıtlı kazan, ısı pompası ya da başka seçenekler projede değerlendirilir. Seçilen sistemin yeri, bacası ve yakıt deposu baştan çizilmelidir.

Su tesisatı da soğuğa göre düşünülür:

• Dış duvarlardan geçen borular donmaya karşı korunmalı; mümkünse tesisat iç duvarlarda kalmalı.
• Evin dışından gelen şebeke ya da kuyu bağlantısı, don derinliğinin altından döşenmeli.
• Kışın uzun süre boş kalacak evlerde tesisatı boşaltabilecek vanalar konmalı.
• Çatı arasından geçen borular yalıtılmalı ya da hiç oradan geçirilmemeli.

Donmuş bir boru, birkaç saatte tavanı ve döşemeyi bozabilir. Bu küçük detaylar kış boyunca huzurunuzu belirler.

Kontrol listesi

• Plan kompakt mı, dış yüzey gereğinden fazla mı?
• Yalıtım kalınlıkları bir ısı yalıtım hesabına dayanıyor mu?
• Pencere, kiriş ve döşeme kenarlarında ısı köprüsü detayları çizilmiş mi?
• Çatı taşıyıcısı kar yüküne göre hesaplanmış mı?
• Çatı arası havalandırması ve buhar kesici projede var mı?
• Giriş kapısı ve yürüme yolu kar kaymasından korunuyor mu?
• Takvim, çatıyı kış gelmeden kapatacak şekilde kurulmuş mu?