Tokat'ın köylerinde ev yaptırırken nelere dikkat etmeliyim?

Köyde ev yaptırırken ilk soru “ne kadar büyük olsun” değil, “arsam nerede kalıyor” olmalıdır. Arsanın köy yerleşik alanının içinde mi, dışında mı, tarım arazisi mi olduğu; hangi izinlerin gerektiğini ve kime başvuracağınızı belirler. Ondan sonra yol, su, elektrik ve atık su gibi şehirde hazır bulduğunuz şeyleri tek tek çözmeniz gerekir. Köy evi daha basit görünür ama hazırlığı daha fazla ister.

Arsanın konumu her şeyi değiştirir

Köylerdeki arsalar çoğu zaman belediye sınırları dışında kalır ve bu durumda imar işlerinde il özel idaresi yetkilidir. Ancak bazı köyler belediyenin mücavir alanı içindedir; o zaman başvuru yeri belediye olabilir. İlk telefonu buna ayırın.

İkinci soru, arsanın köy yerleşik alanında olup olmadığıdır. Köy yerleşik alanı, köyün evlerinin toplu bulunduğu ve sınırları idarece belirlenmiş alandır. Bu alanın içinde ve dışında kurallar farklıdır:

Yerleşik alan içinde: Yapı ruhsatı aranmaz, ama “köyde izin gerekmez” demek doğru değildir: muhtarlıktan izin alınır ve fen, sağlık ve deprem kurallarına uyulur. Kurallar zaman içinde değiştiği için güncel uygulamayı il özel idaresine ve muhtarlığa sorun. Ayrıntısı köyde ruhsat yazısında.
Yerleşik alan dışında, tarım arazisinde: 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu devreye girer. Tarım arazisinde konut için ayrıca izin gerekir ve her arazide verilmez. Tapuda “tarla” yazıyorsa tarlaya ev yazısını okuyun.
Hisseli parseller: Köylerde miras yoluyla hisselenmiş tarlalar çok yaygındır. Hissedarların yazılı muvafakati olmadan başlanan ev, ileride ciddi anlaşmazlık çıkarır.

Hangi kural geçerli olursa olsun, evin taşıyıcı sistemi Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği’ne uygun olmak zorundadır. Deprem, köy ile şehri ayırt etmez.

Altyapı: şehirde hazır olan, köyde sizin işiniz

Şehirde arsanın önünden geçen yol, su ve kanalizasyon hattı köyde olmayabilir. Bunları teklif almadan önce netleştirin, çünkü bütçeyi en çok şaşırtan kalemler bunlardır.

Yol: Arsaya kamyon ve beton pompası girebiliyor mu? Kışın yol kapanıyor mu? Dar ve dik bir köy yolu, malzeme taşımayı hem zorlaştırır hem pahalılaştırır.
Elektrik: En yakın direk ne kadar uzakta? Şantiye için geçici elektrik ve ev için kalıcı abonelik, bölgenin elektrik dağıtım şirketine sorulur.
Su: Köy şebekesi var mı, basıncı yeterli mi? Yoksa kuyu ya da depo gerekecek mi?
Atık su: Kanalizasyon yoksa fosseptik gerekir. Yeri, kuyuya ve komşuya mesafesi, boşaltma aracının yanaşabileceği konum baştan planlanmalıdır. Ayrıntısı fosseptik yazısında.

Köyde ustayla değil, projeyle başlayın

Köylerde ev yapımında en yaygın alışkanlık, “komşunun evini yapan usta”yla, çizimsiz ve hesapsız başlamaktır. Bu yaklaşımın sorunları sonradan çıkar:

Temel, zemin tanınmadan atılır; eğimli ya da dolgu arazide oturma ve çatlak görülür.
Kolon ve kiriş boyutları göz kararı verilir; deprem hesabı yapılmaz.
Nem yalıtımı ve drenaj atlanır; zemin katta rutubet yıllarca sürer.
İleride elektrik, su aboneliği ya da satış sırasında belge eksikliği ortaya çıkar.

Küçük de olsa evin bir zemin etüdü, bir statik projesi ve işi sahada takip eden bir inşaat mühendisi olmalıdır. Tek katlı, sade bir köy evi bile bu şekilde yapıldığında hem güvenli hem de yasal açıdan temiz olur.

Köyde iş yaptırmanın bir de pratik tarafı vardır. Şantiye şehirden uzaksa ekip her gün gidip gelemeyebilir; malzeme eksik kaldığında tamamlamak bir günü alabilir. Bu yüzden iş programını ve malzeme siparişlerini önceden yapmak, şehirdeki bir işe göre daha önemlidir. Firmayla anlaşırken şunları konuşun:

Ekip şantiyeye hangi günlerde gelecek, konaklama gerekiyor mu?
Beton hangi santralden gelecek, yol beton mikserinin geçişine uygun mu?
Malzeme şantiyede nerede ve nasıl korunacak?
Siz yokken şantiyeyi kim takip edecek, size nasıl bilgi verilecek?

Köyde yaşayan bir akrabanız varsa onun gözü değerlidir, ama teknik kontrolün yerini tutmaz. Betondan önce donatıyı, sıvadan önce tesisatı bir mühendisin görmesi gerekir.

Tokat köylerine özgü koşullar

Tokat’ın köyleri birbirinden çok farklıdır; vadi tabanındaki bir köy ile yüksek yayladaki bir köy aynı şekilde düşünülemez.

Kış ve rakım: Yüksek köylerde çatı kar yüküne göre hesaplanmalı; yalıtım ve pencereler buna göre seçilmelidir. Beton dökümü ve dış cephe işleri mümkünse don riskinin olmadığı aylara planlanmalıdır.
Kuzey köyleri: Niksar, Erbaa ve Reşadiye tarafında hava daha ılıman ama daha yağışlıdır. Burada çatı suyu, oluk ve temel drenajı daha fazla önem kazanır.
Deprem: Kuzey Anadolu Fayı Kelkit vadisi boyunca geçer. Fay hattına yakın köylerde zemin etüdü ve statik proje ihmal edilmemelidir.
Tarım ve hayvancılık: Ev ile ahır, samanlık ya da depo aynı parselde olacaksa, aralarındaki mesafeyi, koku ve atık yönetimini baştan düşünün. Tarımsal yapıların izinleri ayrıca değerlendirilir.

KTC Yapı, Tokat Merkez’de tarlaların arasındaki tek katlı 110 m² bahçe evini anahtar teslim yaptı. Şehir dışındaki her arsada olduğu gibi, yol, elektrik ve su bağlantısı iş programına baştan yazılmalıdır.

Sık yapılan hatalar

Arsanın köy yerleşik alanında olup olmadığını sormadan proje çizdirmek.
Tarlaya izinsiz ev yapıp sonradan abonelik ve tapu sorunlarıyla uğraşmak.
Hisseli parselde diğer mirasçılarla yazılı anlaşma yapmamak.
Yol, elektrik ve su bağlantısını bütçeye katmamak.
Fosseptiği evin bitiminden sonra, rastgele bir köşeye düşünmek.
“Köy evi” diye zemin etüdünü ve statik projeyi atlamak.

Başlamadan önce elinizde parselin ada ve parsel numarası, tapu kaydı ve arsanın birkaç fotoğrafı olsun. Bunlarla il özel idaresine ve bir inşaat mühendisine gittiğinizde, ilk görüşmede yolun büyük kısmı netleşir.