Eski ahşap çatı ve tavanlarda çürüme nasıl anlaşılır?

Ahşap çürümesi genellikle uzun süre nemli kalan yerlerde başlar ve en sık çatı akıntısının, oluk taşmasının ya da yoğuşmanın olduğu noktalarda görülür. Koyulaşmış ya da lekeli ahşap, tornavida gibi sivri bir uçla bastırınca kolayca batan yumuşak bölgeler, yüzeyde beyaz ya da kahverengi mantar tabakası, kare kare çatlayıp ufalanan lifler, küf kokusu ve kiriş ya da tavanda gözle görülen sarkma, çürümenin tipik işaretleridir. Çürüme fark edildiğinde iki iş yapılır: önce ahşabı ıslatan nem kaynağı bulunup kesilir, sonra çürüyen elemanların taşıyıcılığı bir inşaat mühendisine değerlendirtilir.

Çürüme neden olur

Ahşabı çürüten mantarlar, ancak ahşap uzun süre nemli kaldığında çoğalabilir. Kuru tutulan ahşap ise yüzyıllarca dayanabilir. Bu yüzden çürümenin asıl sebebi ahşabın kendisi değil, ona ulaşan sudur:

Çatı akıntısı: Kırık ya da kaymış kiremit, bozulmuş baca ve duvar birleşimleri.
Oluk ve dere taşması: Tıkalı oluklardan taşan su, saçak tahtalarını ve kiriş uçlarını ıslatır.
Yoğuşma: Havalandırması olmayan çatı arasında, sıcak ve nemli ev havası soğuk çatı altında yoğuşur.
Islak hacim sızıntıları: Banyo ve mutfak altındaki ahşap döşeme kirişleri, yıllarca süren küçük kaçaklarla çürür.
Duvara gömülü kiriş uçları: Taş ya da kerpiç duvara oturan ahşap uçlar, duvardaki nemi emer.

Çürümeyi tanımak için adım adım kontrol

Çatı arasına çıkarken güvenliğe dikkat edin: yalnızca sağlam kirişlere basın, tavan tahtalarının ya da alçının üzerine basmayın, yanınızda biri bulunsun. Şüphe varsa çatı arasına hiç girmeyin ve bir uzman çağırın.

Gözle bakın: Ahşapta koyu lekeler, su izi halkaları, beyaz pamuksu tabaka ya da kahverengi mantar gövdeleri var mı?
Bastırın: Sivri bir uçla şüpheli yere bastırın. Sağlam ahşapta uç zorlanarak az girer, lifler uzun kıymıklar halinde kalkar. Çürük ahşapta uç kolayca batar, lifler kısa ve kırılgan kopar.
Vurun: Bir tahta parçasıyla kirişe hafifçe vurun. Sağlam ahşap tok ses verir, içi çürümüş ahşap boğuk ve boş ses verir.
Koklayın: Çatı arasında yoğun küf ve toprak kokusu, gizli bir nem sorununa işaret eder.
Biçime bakın: Kirişlerde sarkma, mertekler arasında dalgalanma, tavan alçısında çatlak ve kabarma, kapı ve pencerelerin sıkışması.
Böcek izlerine bakın: Ahşapta küçük yuvarlak delikler ve altında ince toz birikintisi, böcek tahribatı olabilir. Böcek ve çürüme çoğu zaman birlikte görülür.

Bulduklarınızı fotoğraflayın ve yerlerini kabaca bir krokiye işaretleyin. Bu, uzmanın değerlendirmesini kolaylaştırır.

Ne zaman acil, ne zaman planlı iş

Bir kirişin ya da tavanın taşıyıp taşımadığına evde karar vermeyin. Ama hangi durumun beklememesi gerektiğini bilmek önemlidir:

Hemen önlem gereken durumlar: Gözle görülür biçimde ve giderek artan sarkma, çatlama sesi, kırılmış bir kiriş, tavandan dökülen parçalar, karın biriktiği bir çatıda deformasyon. Bu durumda o bölümü kullanmayın, altını boşaltın ve bir inşaat mühendisi çağırın. Geçici dikmelerle destekleme yapılması gerekebilir.
Planlı onarım: Sınırlı bir bölgede yüzeysel çürüme, akıntının yeni fark edildiği yerler, saçak tahtaları ve kiriş uçları.

Çürümeyi fark ettikten sonra yapılacak ilk iş, suyu kesmektir. Kırık kiremidi yerine koymak, tıkalı oluğu açmak, banyodaki kaçağı onarmak ya da çatı arasının havalandırma deliklerini açmak gibi küçük işler, çürümenin ilerlemesini durdurur. Nem kaynağı kesilmeden yeni ahşap takmak, birkaç yıl sonra aynı sorunu yeniden yaşamak demektir.

Onarım yöntemi çürümenin derinliğine göre değişir: yüzeysel çürük kısım temizlenip koruyucu uygulanabilir, kesiti zayıflamış bir eleman takviye edilebilir ya da tamamen değiştirilebilir. Hangisinin uygun olduğuna, elemanın taşıdığı yük hesaba katılarak karar verilir. Çatının genel durumu kötüyse aktarma ya da yenileme kararı için çatı akıyor: aktarma mı, yenileme mi yazısına bakabilirsiniz.

Tokat’ta eski ahşap çatı ve tavanlar

Tokat’ın eski kent dokusunda ve köylerinde ahşap çatılar, ahşap döşemeler ve ahşap hatıllı taş ya da kerpiç duvarlar yaygın olarak görülebilir. Bu yapılarda ahşap, duvarın ve döşemenin taşıyıcı sisteminin bir parçası olabilir. Bu yüzden çürüyen bir ahşabı sökmek ya da kesmek, beklenmedik biçimde duvarı veya döşemeyi zayıflatabilir.

Kışın yoğun kar alan yüksek köylerde çatı, kar yükü altında en çok zorlanan elemandır; çürümüş bir kiriş bu yükte ilk kırılan olur. Çatı kontrolünü kar yağmadan önce, sonbaharda yapmak mantıklıdır. Kar yükü konusunu kar yükü ve çatı yazısında anlattık. Niksar ve Erbaa gibi daha yağışlı ilçelerde ise sürekli nem, saçak ve oluk bakımını daha önemli kılar.

Tescilli bir yapıda ya da koruma alanında oturuyorsanız, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamında onarım için izin gerekebilir. Bunu ilgili koruma bölge kurulundan ve belediyeden öğrenin; ayrıntısı tarihi dokuda inşaat ve onarım yazısında.

Kontrol listesi

Çatı arasını yılda en az bir kez, tercihen sonbaharda kontrol edin.
Oluk ve inişleri temizletin; saçaktan su taşmasın.
Çatı arasının havalandırıldığından emin olun.
Banyo ve mutfak altındaki tavanlarda leke takibi yapın.
Şüpheli ahşabı bastırma ve vurma yöntemiyle kontrol edin, fotoğraflayın.
Sarkan ya da çatlayan elemanların altını boşaltın ve mühendis çağırın.
Çürüyen ahşabı değiştirmeden önce nem kaynağını mutlaka kesin.