Çatım akıtıyor: aktarma mı, tamamen yenileme mi?

Cevabı, kiremitlerin altındaki ahşap taşıyıcı sistemin durumu belirler. Mertekler, aşıklar ve makaslar sağlamsa ve sızıntı belli noktalardan geliyorsa, aktarma çoğu zaman yeterlidir. Ahşapta çürüme, çatıda belirgin çökme ya da her yağmurda farklı yerden gelen sızıntı varsa, aktarma yalnızca sorunu birkaç yıl erteler; çatının taşıyıcısıyla birlikte yenilenmesi gerekir. Karar, çatıya çıkıp altını görmüş birinin incelemesiyle verilmelidir.

Aktarma ve yenileme arasındaki fark

İki kavram sık karıştırılır, oysa kapsamları çok farklıdır.

Aktarma, kiremitlerin sökülmesi, altındaki su yalıtım örtüsünün ve kiremitlerin oturduğu çıtaların yenilenmesi, kırık kiremitlerin değiştirilmesi ve kiremitlerin yeniden dizilmesidir. Ahşap taşıyıcı sistem, yani makaslar, aşıklar ve mertekler yerinde kalır; yalnızca küçük onarımlar yapılır.

Tamamen yenileme ise kiremitle birlikte taşıyıcı ahşabın da sökülmesi ve yeniden yapılmasıdır. Bu sırada çatı yalıtımı, kar yükü hesabı ve gerekiyorsa çatının biçimi de yeniden ele alınır.

	Aktarma	Tamamen yenileme
Kapsam	Kiremit, çıta, su yalıtım örtüsü	Bunlara ek olarak makas, aşık, mertek
Ne zaman yeterli	Taşıyıcı sağlam, sızıntı yerel	Çürüme, çökme, yaygın hasar
Süre ve maliyet	Daha kısa ve düşük	Daha uzun ve yüksek
İzin	Genellikle basit onarım	Biçim ya da yükseklik değişirse izin gerekebilir

Sızıntı nereden geliyor

Çatı akıtıyorsa ilk iş, suyun nereden girdiğini bulmaktır. Tavandaki leke çoğu zaman sızıntının tam altında değildir; su ahşap boyunca akıp başka bir yerden damlayabilir. Sık görülen kaynaklar:

Baca dipleri: Bacanın çatıyla birleştiği yerdeki kaplamanın bozulması, en yaygın sızıntı nedenlerinden biridir.
Mahya ve dereler: Çatının sırtı ve iki eğimin birleştiği iç köşeler, suyun en çok toplandığı yerlerdir.
Kırık ya da kaymış kiremit: Rüzgâr, kar ve üzerinde yürüyen biri kiremitleri kaydırabilir.
Oluk taşması: Tıkanmış oluktan taşan su, saçak altından duvara ve içeriye girebilir. Ayrıntısı yağmur suyu ve oluk sistemi yazısında.
Yoğuşma: Bazen çatı akıtmaz; yalıtımsız ve havasız bir çatı arasında oluşan yoğuşma damlar. Bunun çözümü kiremit değil havalandırma ve yalıtımdır.

Taşıyıcının durumunu nasıl anlarsınız

Çatı arasına güvenli bir şekilde girebiliyorsanız, ışıkla şunlara bakmak bir fikir verir:

Ahşapta koyulaşma, yumuşama, toz dökülmesi ya da mantar izi var mı?
Merteklerde ve aşıklarda gözle görülür eğilme ya da çatlak var mı?
Dışarıdan bakınca çatı düzleminde dalgalanma ya da çökme görünüyor mu?
Çatı arasında sürekli nem kokusu ya da ıslak yalıtım var mı?

Bu gözlemler bir ustaya ya da mühendise yol gösterir, ama çatının güvenli olup olmadığına kendiniz karar vermeyin. Ahşap içten çürümüş olabilir ve dışarıdan sağlam görünebilir. Ahşap çürümesiyle ilgili ayrıntılar için ahşap çatı ve tavanda çürüme yazısına bakabilirsiniz.

Yenileme fırsatını iyi kullanın

Çatıyı tamamen yenilemeye karar verdiyseniz, bu fırsat birkaç on yılda bir gelir. Kiremidi yeniden dizmekle yetinmek yerine, çatıyı bugünün ihtiyaçlarına göre düşünmek mantıklıdır:

Isı yalıtımı: Isının önemli bir kısmı çatıdan kaçar. Çatı arası kullanılmıyorsa yalıtım tavan döşemesinin üstüne, kullanılıyorsa çatı eğimine yapılır. Hangi yöntemin uygun olduğunu çatının kullanımı belirler.
Havalandırma: Çatı arasına hava girişi ve çıkışı bırakılmazsa nem birikir ve yeni ahşap da çürür.
Ahşabın korunması: Yeni kerestenin kuru olması ve koruyucu emprenye uygulanması, ömrünü uzatır.
Oluk ve iniş boruları: Saçak yenilenirken oluklar da yeniden boyutlandırılmalıdır.
Baca: Kullanılmayan bacalar kaldırılabilir; kullanılanlar yeniden kaplanmalıdır.

Bu işler aktarmada da kısmen yapılabilir, ama taşıyıcının açık olduğu yenileme sırasında çok daha kolaydır.

Güvenlik ve izin

Çatıda çalışmak, inşaat işlerinin en tehlikelilerinden biridir. Islak ya da buzlu kiremit üzerinde kaymak, çürük bir mertekten düşmek ciddi yaralanmalara yol açar. Çatıya emniyet kemeri, iskele ya da korkuluk olmadan çıkılmamalı; çatı işini bu ekipmanla çalışan bir ekibe yaptırmalısınız.

Kiremit aktarması genellikle basit bir onarım sayılır. Ancak çatının biçimini, eğimini ya da yüksekliğini değiştirmek, çatı katı eklemek ya da taşıyıcı sistemi tamamen değiştirmek izin gerektirebilir. İşe başlamadan belediyeye ya da köydeyseniz il özel idaresine sorun. Apartmanda çatı ortak alandır; kararı kat malikleriyle birlikte almanız gerekir.

Tokat’ta çatı onarımı

Tokat’ın iç kesimlerinde ve yüksek köylerinde kışlar karlıdır. Kar, çatıya hem ağırlık hem de eriyip donma döngüsüyle zarar verir. Saçakta biriken buz, eriyen suyun kiremit altına geri yürümesine neden olabilir. Bu yüzden yenileme sırasında taşıyıcının kar yüküne göre kontrol edilmesi ve saçak detaylarının buna göre yapılması önemlidir; Reşadiye ve Almus’ta kar yükü ve çatı yazısı bu konuyu anlatır.

Niksar, Erbaa ve Reşadiye gibi daha nemli kuzey ilçelerinde ise ahşap çürümesi ve yosunlanma daha sık görülür. Çatı onarımını sonbahar yağmurlarından ve kardan önce, kuru bir döneme planlayın. Kış ortasında açılmış bir çatı, evin içini de riske atar.

Kontrol listesi

Sızıntının yerini bulmadan kiremit değiştirmeye başlamayın.
Çatı arasındaki ahşabı bir usta ya da mühendise mutlaka gösterin.
Aktarma teklifinde su yalıtım örtüsünün ve çıtaların yenilenip yenilenmediğini yazdırın.
Baca dipleri ve dereler için ayrı detay isteyin.
Olukları ve iniş borularını aynı işte kontrol ettirin.
Ekibin emniyet ekipmanıyla çalıştığından emin olun.
Çatının biçimi değişecekse önce izin durumunu öğrenin.