Kar yükü çatıyı nasıl etkiler? Reşadiye ve Almus gibi yüksek ilçelerde çatı

Kar hafif görünür ama çatının üzerinde birikince ağır bir yüke dönüşür. Islak ve sıkışmış kar, kuru ve taze kardan çok daha ağırdır; bir kar yağışının üstüne yağmur yağması ya da karın erimeye başlayıp yeniden donması yükü daha da artırır. Rakım yükseldikçe hem yağan kar hem de çatıda kalma süresi artar. Bu yüzden Reşadiye ve Almus gibi ilçelerin yüksek köylerinde çatı, kar yükü düşünülerek projelendirilmeli; eski bir çatının bu yükü taşıyıp taşımadığına ise sarkma, çatlak ya da çürüme gibi işaretler görüldüğünde bir inşaat mühendisi karar vermelidir.

Kar yükü nasıl hesaplanır

Yeni bir binanın çatısı projelendirilirken kar yükü, yürürlükteki yük standartlarında tanımlanan kurallara göre, binanın bulunduğu bölgeye ve rakımına bağlı olarak belirlenir. Aynı ilçede bile ilçe merkezi ile dağdaki bir köyün değeri farklı çıkabilir. Bu değeri mühendis projeye girer ve çatı makaslarının, aşıkların, merteklerin ya da çelik elemanların boyutu buna göre seçilir.

Hesabı etkileyen başka şeyler de vardır:

Çatının eğimi: Dik çatılardan kar daha kolay kayar, basık çatılarda daha uzun kalır.
Rüzgâr ve sürüklenme: Rüzgâr karı çatının bir tarafından alıp diğer tarafında, duvar diplerinde ve kot farklarının önünde biriktirir. Çatının bir kısmında yük ortalamanın çok üstüne çıkabilir.
Kademeli çatılar: Yüksek bir çatıdan alçak bir çatıya kayan kar, alçak çatının üzerinde yığılır. Sonradan eklenmiş sundurma ve ek bina çatıları bu yüzden risklidir.
Isı kaybı: Yalıtımsız bir çatıda alttan gelen ısı karı eritir, saçakta yeniden donar ve buz birikimi oluşur.

Eski bir çatıda tehlike işaretleri

Mevcut bir evde çatının yeterliliğine hesap yapılmadan karar verilemez, ama şu işaretler mühendis çağırmanız gerektiğini gösterir:

Sarkma: Mahya hattında, saçaklarda ya da tavanda gözle görülen eğilme. Her kış biraz daha artıyorsa durum ciddidir.
Çatlak ve çatırtı: Ahşap elemanlarda yeni çatlaklar, kar yükü altında gelen çatırtı sesleri.
Kapı ve pencerelerin sıkışması: Özellikle üst kattaki kapıların kışın sıkışması, çatının ya da tavanın aşağı doğru yük verdiğini gösterebilir.
Çürüme ve nem: Çürümüş bir kiriş, sağlamken taşıdığı yükü taşıyamaz. Ahşap çürümesinin nasıl anlaşılacağını ahşap çatı ve tavanda çürüme yazısında anlattık.
Sonradan değişiklik: Çatıya güneş paneli, su deposu, ağır kaplama eklendi mi, ya da çatı arası depo olarak mı kullanılıyor? Her ek yük, kar yüküne eklenir.

Bu işaretlerden biri kışın, karın altında görülürse o bölümü kullanmayın ve altında kimseyi bırakmayın. Kar temizlemek için çatıya çıkmak ise kendi başına büyük bir risktir; düşme ve kayan kar altında kalma kazaları her kış yaşanır.

Yeni çatı yaparken ya da yenilerken

Projede kar yükünü sorun: Mühendisinize çatının hangi kar yüküne göre hesaplandığını sorun. Bunun yerin rakımına göre seçildiğinden emin olun.
Malzemeyi hafifletmeyi değil, doğru boyutlandırmayı düşünün: Hafif bir çatı örtüsü işe yarar, ama kar yükü örtünün değil, taşıyıcının sorunudur. Ahşapta kesit ve aralık, çelikte profil ve bağlantı hesapla belirlenir.
Saçak ve kar tutucu: Kayan kar kapı önüne, yaya yoluna ya da alçak bir çatıya düşüyorsa kar tutucular düşünülmelidir. Saçak, buz birikmesine karşı da detaylandırılmalıdır.
Isı yalıtımı ve havalandırma: İyi yalıtılmış ve havalandırılan bir çatıda kar daha eşit erir, saçakta buz birikmesi azalır.
Ek bina çatıları: Ana çatının karı alçak bir ek bina çatısına düşüyorsa, o çatı da bu birikmeye göre hesaplanmalıdır.

Çelik çatı ve işletme yapılarındaki kar yükünü Yozgat ve Sivas’ta kar yükü ve çelik çatı yazısında ayrıca ele aldık.

Reşadiye ve Almus’ta çatı için yerel notlar

Reşadiye’nin ilçe merkezi Kelkit, Almus’unki ise Yeşilırmak vadisindedir, ama köylerin önemli bir kısmı vadilerden yukarıdadır. Kar yükü açısından belirleyici olan, ilçenin adı değil evin bulunduğu yerin rakımı ve konumudur. Rüzgâra açık sırtlardaki evler ile kuytu vadilerdeki evler farklı davranır; birinde kar sürüklenip birikir, diğerinde uzun süre erimeden kalır.

Bu bölgede kış, evin yalnızca konforunu değil, ulaşımı ve acil müdahaleyi de etkiler. Kar yolları kapattığında çatıda bir sorun çıkarsa yardım geç ulaşabilir. Bu yüzden çatı kontrolünü ve onarımını sonbahara, kar yağmadan önceye planlamak çok önemlidir. Yaz evi olarak kullanılan ve kışın boş kalan evlerde ise çatıyı izleyen kimse olmayabilir; komşularla ya da muhtarlıkla iletişim kurmak işe yarar. Yüksek yerlerde ev yapımının diğer yönlerini yüksek rakımda ev yapımı yazısında anlattık.

KTC Yapı’nın Tokat’ta yaptığı çelik taşıyıcılı ev gibi yeni yapılarda çatı, taşıyıcı sistemle birlikte baştan hesaplanır; eski evlerde ise önce mevcut durumu görmek gerekir.

Kontrol listesi

Yeni çatıda projede kullanılan kar yükünü ve rakıma göre seçildiğini sorun.
Eski çatıyı her sonbahar sarkma, çatlak ve çürüme için kontrol ettirin.
Çatıya güneş paneli ya da depo eklemeden önce mühendise danışın.
Ek binaların ve sundurmaların çatısını, üstüne kayacak kara göre değerlendirin.
Kayan karın düştüğü yerler için kar tutucu düşünün.
Kar temizliği için çatıya güvenlik önlemi olmadan çıkmayın.