Yağmur suyu ve oluk sistemi neden yapının ömrünü belirler?

Bir evin çatısı, her yağmurda ve her kar erimesinde büyük miktarda suyu toplar. Bu su olukla toplanıp iniş borularıyla evden uzağa götürülmezse, saçaktan cepheye, cepheden duvar dibine ve oradan temele iner. Sonuç yıllar içinde çıkar: kabaran sıva, çürüyen saçak tahtası, iç duvarda nem lekesi, temel çevresinde çökme. Oluk sistemi evin bütçesinde küçük bir kalemdir, ama yanlış yapıldığında en pahalı onarımların başlangıcı olur.

Su eve nerelerden zarar verir

Oluksuz ya da bozuk oluklu bir evde su şu yollarla zarar verir:

• Cephe: Saçaktan damlayan ya da taşan su, cepheyi ıslatır. Sıva ve boya kabarır, yalıtım levhalarının arkasına su girer.
• Saçak ve çatı kenarı: Oluğun arkasından taşan su, saçak tahtalarını ve çatı kirişlerinin uçlarını çürütür.
• Duvar dibi: Yere düşen su toprağı oyar, geri sıçrar ve duvarın alt kısmını sürekli ıslak tutar.
• Temel ve bodrum: Evin dibinde biriken su toprağa sızar, bodrumda nem ve sızıntıya yol açar. Bu konuyu bodrum katta nem ve rutubet yazısında ayrıca ele aldık.
• Kaldırım ve bahçe: Gelişigüzel akan su, bahçe betonunun altını boşaltır, donunca da yüzeyi kırar.

İyi bir oluk sisteminin parçaları

Oluk sistemi yalnızca çatı kenarındaki yatay oluktan ibaret değildir. Birlikte çalışan parçaları şunlardır:

1. Yatay oluk (dere): Çatının alt kenarı boyunca suyu toplar. İniş borusuna doğru hafif bir eğimle takılmalıdır; eğimsiz oluk su biriktirir, ters eğimli oluk taşar.
2. İniş boruları: Oluktaki suyu yere indirir. Sayıları ve çapı, çatının büyüklüğüne ve oluğun uzunluğuna göre belirlenir. Az ya da dar iniş borusu, sağanakta oluğun taşmasına neden olur.
3. Bağlantı kelepçeleri ve askılar: Oluğun kar ve buz ağırlığı altında sarkmaması için askılar yeterli sıklıkta olmalıdır.
4. Yaprak ızgarası: Oluk ağızlarına ve iniş borusu girişlerine konan ızgaralar, yaprak ve çöpün boruyu tıkamasını önler.
5. Yer bağlantısı: İniş borusunun alt ucu, suyu ya kapalı bir boruyla yağmur suyu hattına ya da evden uzağa, eğimli bir kanala götürmelidir.

İniş borusunun duvar dibine boşaldığı bir sistem, suyu yalnızca bir noktaya toplamış olur. Asıl iş, suyun evden ne kadar uzağa gittiğidir.

Su nereye gitmeli

Toplanan yağmur suyunun gideceği yer, evin bulunduğu yere göre değişir:

• Şehirde: Belediyenin yağmur suyu hattı varsa oraya bağlanır. Bazı yerlerde yağmur suyunu atık su kanalına bağlamak uygun değildir; kanalın kapasitesini aşar. Nereye bağlanacağını belediyenin altyapı birimine sorun.
• Köyde ve tarla içinde: Su, eğimli bir kanal ya da kapalı boruyla evden uzağa, komşuya zarar vermeyecek bir noktaya yönlendirilir.
• Bahçede kullanmak: Yağmur suyunu bir depoda toplayıp bahçe sulamasında kullanmak mümkündür. Deponun taşma çıkışı da evden uzağa yönlendirilmelidir.

Evin çevresindeki zemin de bu düzenin parçasıdır. Bahçe betonu ya da baskı beton yürüme yolları evden dışa doğru eğimle yapılmalı. Temel çevresinde bir drenaj hattı varsa, çatı suyu bu hatta değil, ayrı bir boruyla taşınmalıdır; aksi hâlde drenaj borusu tıkanır ve suyu temele geri verir. Ayrıntı için subasman ve drenaj yazısına bakabilirsiniz.

Tokat’ta kar, buz ve yaprak

Karlı kışlarda, çatıdan kayan kar oluğu söküp götürebilir; ısısı kaçan çatılarda saçakta oluşan buz, oluğu doldurur ve suyu kiremit altına geri iter. Bu yüzden karlı yerlerde oluk askılarının sağlam olması, gerektiğinde çatıya kar tutucu konması ve çatının iyi yalıtılması birlikte düşünülmelidir. Niksar, Erbaa ve Reşadiye gibi kuzey ilçelerde yağış daha fazladır; iniş borusu sayısı ve oluk kesiti bu duruma göre seçilmelidir.

Bahçeli ve meyve ağaçlı evlerin çok olduğu Tokat’ta sonbaharda dökülen yapraklar olukları kısa sürede tıkar. Kış gelmeden önce olukları temizlemek, yılda bir kez yapılacak küçük bir bakımdır ve kışın oluk içinde donan suyun yaratacağı hasarı önler.

Yeni ev yaptırıyorsanız oluk ve iniş borularının yerini mimari projede gösterin. Borular sonradan gelişigüzel yerleştirildiğinde ya pencere önünden geçer ya da suyu bahçe yolunun ortasına boşaltır. Projede çizilen bir iniş borusu, altındaki rögar ve boru hattıyla birlikte kaba inşaatta hazırlanır.

Oluk malzemesi nasıl seçilir

Piyasada farklı malzemelerden oluklar bulunur. Seçim yaparken yalnızca ilk maliyete değil, kar yüküne, bakım ihtiyacına ve çatının geri kalanıyla uyumuna bakın:

Malzeme	Öne çıkan özelliği	Dikkat edilecek nokta
PVC	Hafif, paslanmaz, kolay takılır	Soğukta kırılganlaşabilir, güneşte renk değiştirebilir
Galvaniz ya da boyalı sac	Sağlam, karlı yerlerde dayanıklı	Kaplaması çizilirse paslanabilir
Alüminyum	Hafif, paslanmaz, ek yeri az yapılabilir	Darbeye karşı ince olanlar ezilebilir
Bakır	Çok uzun ömürlü	Maliyeti yüksektir, tarihi yapılarda sık görülür

Hangi malzemeyi seçerseniz seçin, askı aralığı, eğim ve ek yerlerinin sızdırmazlığı malzemenin kendisi kadar önemlidir. Tarihi ya da tescilli bir evde oluk malzemesi ve biçimi de izne bağlı olabilir.

Kontrol listesi

• Sağanak sırasında dışarı çıkıp oluğun taşıp taşmadığına, suyun nereye gittiğine bakın.
• Olukta su birikip birikmediğini, eğimin doğru olup olmadığını kontrol edin.
• İniş borusu sayısının çatıya yetip yetmediğini bir ustaya ya da mühendise sordurun.
• İniş borularının suyu duvar dibine değil, evden uzağa götürdüğünden emin olun.
• Sonbaharda, kış gelmeden olukları ve ızgaraları temizleyin.
• Kar kayan çatılarda oluk askılarını ve kar tutucuları kontrol ettirin.
• Bahçe ve kaldırım eğiminin evden dışa doğru olduğunu doğrulayın.