Subasman ve drenaj: evin nemden korunması temelde başlar

Zemin kattaki nemin, duvar dibindeki kabaran boyanın ve dolap arkasındaki küfün çoğu, evin temelde nasıl yapıldığıyla ilgilidir. Evi topraktan yeterince yükseltmek (subasman), temeli ve perde duvarları suya karşı yalıtmak ve toprağa gelen suyu evden uzaklaştırmak (drenaj) kaba inşaat sırasında birkaç günlük iştir. Ev bittikten sonra aynı işi yapmak için bahçeyi kazmak, duvar dibini açmak ve döşemeyi kırmak gerekir.

Subasman nedir, neden önemlidir

Subasman, binanın zemin kat döşemesinin bitmiş toprak seviyesinden yüksekte kalan bölümüdür. Halk arasında evin “oturduğu taban” ya da “kaide” diye de anılır. İki işi vardır:

Yağmur suyunun, eriyen karın ve sıçrayan suyun doğrudan duvara ve döşemeye ulaşmasını engellemek.
Döşemeyi topraktaki nemden uzak tutmak ve altına havalandırma ya da yalıtım katmanları için yer açmak.

Subasman kotunu gelişigüzel belirlemeyin. İmar durumundaki plan notları, yolun kotu ve arsanın eğimi bu yüksekliği etkiler. Yol tarafına göre çok alçak kalan bir ev, yağmurda yolun suyunu bahçeye ve kapıya toplar. Çok yüksek tutulan bir ev de merdiven, rampa ve bahçe düzenlemesinde sorun çıkarır. Doğru kot, mimari projede yolla ve arsayla birlikte çözülür.

Temelde suya karşı hangi katmanlar olur

Her evde aynı detay gerekmez; bodrum olup olmaması, yeraltı suyu ve zemin türü kararı değiştirir. Genel olarak mühendisin projeye koyduğu katmanlar şunlardır:

Grobeton ve temel altı: Temel, düzgün ve temiz bir tabana oturur. Altta çoğu zaman su yalıtım katmanı ve onu koruyan bir şap bulunur.
Temel ve perde duvarlarda su yalıtımı: Toprağa değen beton yüzeyler, bitümlü örtü ya da benzeri bir malzemeyle kaplanır. Bu katman dolgu sırasında zarar görmesin diye koruma levhasıyla örtülür.
Kılcal nemi kesen katman: Duvarın topraktan nemi emip yukarı taşımaması için subasman seviyesinde yatay bir yalıtım bandı yapılır.
Isı yalıtımı: Soğuk iklimde döşeme ve subasman duvarlarındaki ısı yalıtımı, iç yüzeyde terleme ve küf oluşumunu da azaltır.
Drenaj borusu ve filtre: Temelin dış çevresine, delikli drenaj borusu döşenir. Borunun çevresi çakılla doldurulur ve ince toprak borunun deliklerini tıkamasın diye filtre örtüsüyle sarılır.

Bu katmanlar ancak birlikte işe yarar. Yalıtımı yapıp drenajı atlamak, suyu duvarın dibinde bekletmek demektir. Drenajı yapıp yalıtımı atlamak ise suyun bir kısmının yine de betona ulaşması anlamına gelir.

Drenajın suyu nereye götürdüğü önemlidir

Drenaj borusu suyu toplar, ama bu suyun bir yere gitmesi gerekir. Sık görülen hata, borunun bahçenin bir köşesinde açıkta bitmesi ya da kotu yanlış verilip suyun geri dönmesidir. Toplanan su, eğimle bir rögara ve oradan yağmur suyu hattına, dere yatağına ya da uygun bir sızdırma alanına gider. Kanalizasyona bağlamak çoğu yerde uygun değildir; nereye bağlanacağını belediyeye ya da il özel idaresine sorun.

Çatıdan inen suyu da unutmayın. İniş borularının suyu temel dibine bırakılırsa iyi yapılmış bir drenaj bile zorlanır. Bu konuyu yağmur suyu ve oluk sistemi yazısında ayrıca ele aldık.

Tokat’ta zemin ve iklim neden bu işi önemli kılar

Karlı bir kışın ardından kar eridiğinde toprak uzun süre suya doygun kalır ve su, en kolay yolu bulup temelin dibine iner. Donma ve çözülme de ıslak duvar diplerinde sıvayı ve kaplamayı kısa sürede bozar. Niksar, Erbaa ve Reşadiye gibi kuzey ilçelerde yağış daha fazladır. Yeşilırmak ve Kelkit vadilerindeki düz ova arsalarında ise yeraltı suyu yüzeye yakın olabilir.

Bu yüzden Tokat’ta bir arsada şu iki soruyu baştan sorun: zemin etüdünde yeraltı suyu kaç metrede görüldü ve arsa yola göre aşağıda mı? İkisinin cevabı, subasman yüksekliğini, bodrum kararını ve drenajın ne kadar kapsamlı olacağını belirler. KTC Yapı’nın Tokat Merkez’de anahtar teslim yaptığı tek katlı bahçe evi gibi tarlaların arasındaki evlerde, çevredeki toprak sulama ve kar suyuyla ıslanır; drenaj bunu da hesaba katmalıdır.

Kaba inşaatta kontrol edilecekler

Bu işler toprağın altında kalır ve dolgu yapıldıktan sonra bir daha görülmez. Şantiyeye gittiğinizde ya da şantiye şefinden fotoğraf isterken şunlara bakın:

Temel ve perde duvarlardaki yalıtım kesintisiz mi, ek yerleri bindirmeli mi?
Yalıtımın üstünde koruma levhası var mı, dolgu taşları doğrudan yalıtıma mı çarpıyor?
Drenaj borusu çakılla sarılmış ve filtre örtüsüyle korunmuş mu?
Borunun eğimi suyu bir rögara mı götürüyor, yoksa bir köşede mi bitiyor?
Dolgu, inşaat molozu ve çöple değil, uygun malzemeyle mi yapılıyor?
Bitmiş bahçe kotu, evden dışarıya doğru eğimli mi?

Bunların her biri ev inşaatında aşama aşama kontrol listesinin bir parçasıdır.

Bitmiş evde nem varsa ne yapılır

Evinizi yeni yaptırmıyorsanız ve zemin katta nem sorunu yaşıyorsanız, önce nemin kaynağını bulmak gerekir. Nem her zaman topraktan gelmez; yoğuşma, tesisat sızıntısı ya da çatı suyu da benzer izler bırakır. Bir mühendis ya da deneyimli bir uygulayıcı, lekelerin yerine, mevsime göre değişip değişmediğine ve evin çevresindeki kotlara bakarak kaynağı ayırt edebilir.

Topraktan gelen nemde çözüm çoğu zaman dışarıdadır: evin çevresini kazıp perde duvarları yalıtmak, drenaj borusu döşemek ve bahçe kotunu düzeltmek. Bu iş zahmetlidir ama kalıcıdır. İçeriden yapılan yalıtım ya da nem kesici boyalar yalnızca belirtiyi geciktirir. Ayrıntılı bir anlatım için bodrum katta nem ve rutubet yazısına bakabilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

Subasman kotunu yol ve bahçe kotlarına bakmadan belirlemek.
Zemin kuru görünüyor diye drenajı gereksiz saymak.
Yalıtımı yapıp üstüne doğrudan moloz dökmek.
Çatı suyunu iniş borusuyla temel dibine bırakmak.
Bahçe betonunu ya da baskı betonu eve doğru eğimli dökmek.
Bitmiş evde nem görünce sorunu yalnızca boya ve sıva ile kapatmaya çalışmak.