Betonarme ev mi, çelik ev mi? Tokat iklimine hangisi uygun?

İkisi de Tokat’ın koşullarında güvenle kullanılabilir; belirleyici olan malzemenin adı değil, projenin ve uygulamanın doğruluğudur. Betonarme ev yaygındır, ustası ve malzemesi her yerde bulunur, kütlesi sayesinde sesi ve ısıyı iyi tutar. Çelik ev daha hafiftir ve taşıyıcı sistemi atölyede hazırlandığı için sahada hızlı yükselir, ama yalıtım, yangın ve korozyon detaylarında daha fazla özen ister. Seçim; arsanıza, zamanınıza ve detayları doğru uygulayacak ekibe göre yapılmalıdır.

İki sistem nasıl çalışır

Betonarme evde kolonlar, kirişler ve döşemeler sahada kurulan kalıplara demir yerleştirilip beton dökülerek yapılır. Beton basınca, demir çekmeye dayanır; ikisi birlikte çalışır. Duvarlar genellikle tuğla ya da gazbeton gibi dolgu malzemesidir.

Çelik evde taşıyıcı sistem, fabrikada üretilmiş çelik profillerden oluşur. Profiller atölyede kesilip hazırlanır, sahada bulon ya da kaynakla birleştirilir. Temel yine betonarmedir. Duvarlar gazbeton, panel ya da başka hafif malzemelerle örülür. Burada sözü edilen, mühendislik hesabıyla tasarlanmış çelik taşıyıcı sistemdir; hazır “prefabrik ev” ürünleri ayrı bir konudur.

Yan yana karşılaştırma

Konu	Betonarme	Çelik
Ağırlık	Ağır; deprem kuvveti ağırlıkla artar	Hafif; temele ve zemine daha az yük gelir
Sahada süre	Kalıp, döküm ve beton kürü zaman alır	Taşıyıcı sistemin montajı kısa sürer
Kış şartları	Don riskinde beton dökümü önlem ister	Montaj soğukta da sürebilir, temel dökümü yine önlem ister
Isı ve ses	Kütlesi ısıyı ve sesi daha iyi tutar	Isı köprülerine ve ses yalıtımına özel detay gerekir
Korozyon ve yangın	Beton, donatıyı örter ve korur	Boya, kaplama ve yangın önlemi gerekir
Usta ve malzeme	Her ilçede bulunur	Çelik imalat ve montaj tecrübesi olan ekip gerekir
Sonradan değişiklik	Kolon ve kirişe mühendis onayı olmadan dokunulmaz	Değişiklik yine mühendis hesabı ister

Tablo genel eğilimleri gösterir. Maliyet farkı ise evin büyüklüğüne, planına, çelik ve beton fiyatlarının o dönemki seyrine göre değişir. Aynı plan için iki sistemi ayrı ayrı fiyatlatmadan “hangisi daha ekonomik” sorusuna sağlıklı bir cevap verilemez.

Deprem açısından ne söylenebilir

Hem betonarme hem çelik, Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği’ne göre projelendirilir ve uygulanırsa depreme dayanıklı yapılabilir. Çeliğin hafifliği ve sünekliği, yani kırılmadan önce şekil değiştirebilmesi, avantajdır. Ama bu avantaj ancak birleşimler (kaynaklar, bulonlar, çaprazlar) projeye uygun yapıldığında işe yarar. Betonarmede ise beton sınıfı, donatı detayları ve özellikle etriyelerin doğru yapılması belirleyicidir.

Kısacası, kötü uygulanmış bir çelik ev de, kötü uygulanmış bir betonarme ev de risklidir. Hangi sistemi seçerseniz seçin, zemin etüdü, statik proje, yapı denetim ve şantiye şefi vazgeçilmezdir. Çeliğin depremdeki davranışını çelik yapılar depremde yazısında ayrıca ele aldık.

Hangi durumda hangisi öne çıkar

Genel bir kazanan yoktur, ama bazı durumlar terazinin bir tarafını ağırlaştırır:

• Çok katlı ya da ileride kat çıkılacak ev: Kat ilavesi düşünüyorsanız bunu bugünkü projede hesaplatmak gerekir. Bu, iki sistem için de geçerlidir; sonradan “bir kat daha çıkarız” diye hesapsız yük eklenemez.
• Zayıf zemin: Zemin etüdü taşıma gücünün düşük olduğunu gösterirse, hafif bir sistem temel tasarımını kolaylaştırabilir. Bu kararı zemin raporunu okuyan mühendis verir.
• Kısa inşaat sezonu: Yüksek yerlerde ya da işin yaza sıkıştığı durumlarda, çeliğin sahada hızlı yükselmesi işe yarar. Ama hız yalnızca taşıyıcı sistemde kazanılır; duvar, sıva, tesisat ve ince işler iki sistemde de benzer zaman alır.
• Uzaktan yaptırılan ev: Çelikte imalat atölyede yapıldığı için kalite kontrolün bir kısmı sahaya gelmeden yapılabilir. Betonarmede ise beton dökümü öncesindeki donatı kontrolü kaçırılmaması gereken bir andır.
• Sonradan büyük değişiklik: İleride iç duvarları değiştirmek isteyebilirsiniz. İki sistemde de taşıyıcı elemanlara dokunmak mühendis işi olduğundan, açık planı baştan projeye koymak daha doğrudur.

Bu maddelerin hiçbiri tek başına karar sebebi değildir. Arsanızın zemin raporu, mimari planınız ve uygulayacak ekibin tecrübesi birlikte değerlendirilmelidir. Bir sistemi, tanıdığınızın evi öyle yapıldı diye seçmeyin.

Tokat ikliminde dikkat edilecek detaylar

Tokat’ta iki ayrı iklimle hesaplaşılır: iç kesimlerin ve yüksek köylerin uzun, karlı kışı ile Niksar, Erbaa ve Reşadiye tarafının daha ılık ama yağışlı havası. İkisi de her sistemde ayrı detaylar ister:

• Kar yükü: Çatı, hangi sistemle yapılırsa yapılsın, bölgenin kar yüküne göre hesaplanmalıdır. Hafif çelik çatılarda bu hesap özellikle önemlidir. Ayrıntısı kar yükü ve çatı yazısında.
• Isı köprüleri: Çelik, ısıyı betona göre çok daha iyi iletir. Dış duvara değen çelik profiller yalıtımla kesintisiz sarılmazsa, kışın bu noktalarda soğuk yüzey, yoğuşma ve küf oluşur.
• Nem ve korozyon: Yağışlı bölgelerde ve zemine yakın çelik elemanlarda boya ve koruma sistemi, bakım kolaylığı düşünülerek seçilmelidir.
• Beton dökümü: Betonarme evde temel ve döşemeler don riskinin olduğu günlerde ancak önlemle dökülür. Çelik evde de temel betonarme olduğu için bu kural temel için geçerlidir.
• Usta temini: Küçük ilçelerde betonarme ekip bulmak daha kolaydır. Çelik ev düşünüyorsanız, imalat ve montajı yapacak ekibin daha önce yaptığı işleri görün.

KTC Yapı, çelik taşıyıcılı ve gazbeton dolgulu 150 m² çelik evi anahtar teslim yaptı. Tokat Merkez’deki tek katlı bahçe evi ise tuğla duvarlı, kırma çatılı bir evdir.

Karar verirken kontrol listesi

• Zemin etüdünü yaptırın; zemin, sistem seçimini etkileyebilir.
• Aynı mimari plan için iki sistemi ayrı ayrı fiyatlatın.
• Çelikte ısı köprüsü, yangın ve korozyon detaylarını teklifte yazdırın.
• Betonarmede beton sınıfını ve donatı kontrolünü sözleşmeye koyun.
• Çatının kar yüküne göre hesaplandığını statik projede görün.
• Uygulayacak ekibin aynı sistemle daha önce yaptığı işlere bakın.