Bahçe evi tek katlı mı olmalı, iki katlı mı?

İkisinin de doğru olduğu durumlar var. Arsanız genişse, evde yaşlı ya da hareket kısıtlı biri varsa ve bahçeyle iç içe yaşamak istiyorsanız tek kat daha rahattır. Arsa darsa, imar taban alanını sınırlıyorsa ya da aile kalabalıksa iki kat aynı alanı daha verimli kullanır. Kararı zevkten önce iki şey belirler: arsanın imar şartları ve evde nasıl yaşayacağınız.

Önce imar: arsanız neye izin veriyor

Bahçe evinin kat sayısı çoğu zaman sizin tercihinizden önce imar durumunda yazılıdır. İmar durumu belgesinde taban alanı katsayısı (TAKS) ve toplam inşaat alanı katsayısı (KAKS ya da emsal) bulunur. TAKS, binanın zemine oturabileceği en büyük alanı; KAKS ise bütün katların toplamını sınırlar.

Örneğin taban alanı küçük, toplam alan daha büyük tutulmuş bir arsada istediğiniz büyüklüğe ancak iki katla ulaşabilirsiniz. Tersine, kat sayısının tek kat ile sınırlandığı yerler de vardır. Bu yüzden ilk iş, imar durumunu alıp bir mühendisle birlikte okumaktır. Katsayıların nasıl hesaplandığını TAKS ve KAKS yazısında anlattık.

Köyde ya da imar planı olmayan bir yerdeyseniz kurallar farklı olabilir; il özel idaresinden arsanızın şartlarını öğrenin.

İki seçeneği yan yana koyalım

Aynı metrekarelik bir evi tek kat ya da iki kat yaptığınızda neyin değiştiğini şöyle özetleyebiliriz:

Konu	Tek katlı	İki katlı
Bahçeden kullanılan alan	Ev zemine daha çok yayılır, bahçe küçülür	Bahçeye daha çok yer kalır
Temel ve çatı	Daha geniş temel ve çatı	Temel ve çatı alanı daha küçük
Merdiven	Yok	İç merdiven yer kaplar
Yaşlı ve çocuk için	Her yere aynı seviyeden ulaşılır	Yatak odaları üst katta ise merdiven her gün kullanılır
Isıtma	Dış yüzeyi geniş olduğu için yalıtım daha önemli	Daha kompakt, ısı kaybı yüzeyi daha az

Bu tablo genel eğilimi gösterir; maliyet ve enerji farkı her evde projeye göre değişir. Temel ve çatı, metrekare başına bakıldığında pahalı kalemlerdir. Tek katlı evde bunlar daha geniştir, iki katlıda ise merdiven, döşeme ve daha uzun tesisat hatları eklenir. Hangisinin bütçeye daha uygun olduğunu, aynı plan için iki seçeneği fiyatlatarak görebilirsiniz.

Günlük hayatı düşünerek karar verin

Kâğıttaki farklardan daha önemlisi, o evde nasıl yaşayacağınızdır. Kendinize şu soruları sorun:

1. Evde kim yaşayacak? Yaşlı anne-baba ya da ileride yaşlanacak sizseniz, merdivensiz bir ev uzun vadede rahattır. İki katlı yapacaksanız zemin katta en az bir yatak odası ve banyo planlamak iyi bir orta yoldur.
2. Bahçeyi nasıl kullanacaksınız? Sebze bahçesi, meyve ağaçları, araç girişi ve oturma alanı için ne kadar yer gerekiyor? Ev büyüdükçe bahçe küçülür.
3. Ev ileride büyüyecek mi? Bazı aileler önce tek kat yapıp ileride kat çıkmayı düşünür. Bu ancak statik proje en baştan buna göre hesaplanmışsa ve imar izin veriyorsa mümkündür. Sonradan “üstüne bir kat atarız” demek, hesapsız yapıldığında tehlikelidir.
4. Isıtmayı nasıl yapacaksınız? Soba ile ısıtılan bir evde iki katı eşit ısıtmak zordur. Kombi ya da merkezi bir sistemde bu sorun azalır.

İki katlı yapacaksanız planı nasıl kurmalı

İki kat kararı verdiyseniz, planın birkaç noktası evin rahatlığını belirler:

• Merdivenin yeri: Merdiven evin ortasında, giriş holüne yakın olursa koridor kaybı azalır. Dar ve dik merdiven, sonradan değiştirilemeyen bir hatadır; basamak yüksekliğini ve genişliğini projede kontrol edin.
• Islak hacimler üst üste: Üst kat banyosunu alt kat banyosu ya da mutfağıyla aynı hizaya koymak, tesisatı kısaltır ve olası bir sızıntıyı bulmayı kolaylaştırır.
• Zemin katta yaşam: Mutfak, salon ve bir misafir odası zemin katta, yatak odaları üstte olan düzen en yaygınıdır. Yaşlı bir aile bireyi varsa onun odasını ve banyosunu zemin kata koyun.
• Bahçe bağlantısı: Zemin kattan bahçeye doğrudan bir çıkış, iki katlı evde de bahçe evi duygusunu korur.

Tek katlı evde ise dikkat edilecek nokta koridorlardır. Uzun bir koridor, tek katlı evin metrekaresini sessizce yer. Odaları ortak bir yaşam alanının çevresine toplamak, aynı alanda daha ferah bir ev verir.

Tokat’ta bahçe evi planlarken

• Kar ve çatı: İç kesimlerde ve yüksek yerlerde kar yükü çatı tasarımını etkiler. Tek katlı evin çatısı daha geniştir; kar suyu ve oluklar buna göre planlanmalıdır.
• Isı kaybı: Soğuk kışlarda tek katlı evin geniş tabanı ve çatısı ısı kaybeder. Zemin ve çatı yalıtımı bu evlerde en kritik kalemdir.
• Deprem: Her iki seçenekte de statik proje Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği’ne göre hazırlanmalıdır. Kat sayısı arttıkça taşıyıcı sistemin hesabı önem kazanır; ama tek katlı ev de hesapsız yapılmamalıdır.
• Eğimli arsa: Yamaçtaki arsada, eğimi kullanan iki seviyeli bir plan hem kazıyı azaltabilir hem de iki kata ayrı girişler verebilir. Bu kararı zemin etüdü ile birlikte verin.

KTC Yapı’nın Tokat’taki işlerinden iki örnek bu farkı iyi gösterir: Tokat Merkez’deki 110 m² bahçe evi tek katlı olarak anahtar teslim yapıldı. Erbaa’daki 125 m² oturumlu konut ise MR İnşaa Yapıları ile birlikte iki kat ve iki daire olarak tamamlandı.

Karar vermeden önce kontrol listesi

• İmar durumunu alın; taban alanı ve kat sınırını öğrenin.
• Evde yaşayacak herkesin bugünkü ve on yıl sonraki ihtiyacını düşünün.
• Bahçede neye ne kadar yer gerektiğini kabaca çizin.
• Aynı plan için tek kat ve iki kat seçeneğini ayrı ayrı fiyatlatın.
• İleride kat ilavesi düşünüyorsanız bunu statik projeye baştan yazdırın.
• Isıtma sistemini kat kararıyla birlikte seçin.