Zile ve Artova'da yaz sıcağına karşı ev nasıl tasarlanmalı?

Yazın serin kalan bir ev, klimayla değil, çizim masasında kararlaştırılır. Evin güneşe göre yönü, pencerelerin nereye ve ne büyüklükte açıldığı, saçakların gölgesi, çatının yalıtımı ve evin içinden geçebilen bir hava akımı, öğle sıcağını içeride hissedip hissetmeyeceğinizi belirler. İyi haber şu: bu önlemlerin çoğu kışın da işe yarar, yani Zile ve Artova gibi yazı sıcak, kışı soğuk geçen yerlerde aynı kararla iki mevsimi birden çözersiniz.

Isı eve nereden girer

Yazın bir evi ısıtan üç ana kaynak vardır:

Çatı: Güneşi bütün gün dik alan yüzeydir. Yalıtımsız bir çatı altı ya da tavan, üst kattaki odaları en çok ısıtan yerdir.
Pencereler: Özellikle öğleden sonra batı güneşi alan büyük camlar, odayı sera gibi ısıtır.
Duvarlar: Gün boyu güneş alan koyu renkli, yalıtımsız duvarlar ısıyı akşama kadar içeri vermeye devam eder.

Bunları bilmek, hangi önlemin ne işe yaradığını anlamanızı kolaylaştırır.

Projede karar verilecek yedi şey

Yön: Oturma odası ve yoğun kullanılan mekânlar mümkünse güneye bakmalı. Güney cephesi yazın yüksekten gelen güneşi saçakla kolayca keser, kışın ise alçak güneşi içeri alır. Batı cephesi yazın en zor cephedir; burada küçük pencere, depo, merdiven ya da banyo gibi az kullanılan mekânlar düşünülebilir.
Saçak ve gölgelik: Güney penceresinin üstünde yeterli derinlikte bir saçak, yaz güneşini keserken kış güneşini engellemez. Batı ve doğu pencerelerinde dikey gölgelik, kepenk ya da dış jaluzi daha etkilidir, çünkü bu yönlerden güneş alçaktan gelir.
Çatı yalıtımı ve çatı arası havalandırması: Kiremit çatıda, tavan döşemesi üzerindeki ısı yalıtımı ve çatı arasının hava alması, üst kattaki sıcağı en çok azaltan önlemdir.
Duvar yalıtımı: Dışarıdan yapılan ısı yalıtımı kışın ısıyı içeride, yazın dışarıda tutar. Mantolama yazısında bunun ne zaman işe yaradığını anlattık.
Karşılıklı pencereler: Evin iki karşı cephesinde açılabilen pencereler, akşam serinliğinde içeriden hava akımı sağlar. Koridorsuz, geçişli planlar bunu kolaylaştırır.
Cam seçimi: Isı yalıtımlı çift cam standart hâle geldi; güneş kontrol kaplamalı camlar da batı cephesinde düşünülebilir. Ama gölgelik olmadan cam tek başına yetmez. Bu konu pencere değişimi yazısında da var.
Renk ve malzeme: Açık renkli cephe ve çatı yüzeyleri güneşi daha az emer. Kalın ve ağır duvarlar, gündüz ısıyı yavaş alır, gece serin havayla yeniden soğur.

Bahçe de evin bir parçasıdır

Evin çevresi, içerideki sıcaklığı sanıldığından fazla etkiler. Batı ve güney tarafındaki yaprak döken ağaçlar yazın gölge yapar, kışın yaprakları dökülünce güneşi engellemez. Evin hemen dibindeki geniş beton ya da taş zemin gün boyu ısınır ve akşam bu ısıyı duvara geri verir. Bu yüzden evin güney ve batısındaki sert zemini makul ölçüde tutup çim, toprak ya da bitkiyle dengelemek faydalıdır. Pergole ve asma altı gibi geleneksel çözümler, avluyu yazın oturulabilir hâle getirir.

Zile ve Artova’da iklimi birlikte düşünmek

Zile ve Artova, Tokat’ın iç kesimlerinde, ova ve tarım arazilerinin geniş yer tuttuğu ilçelerdir. Buralarda yaz öğleden sonraları ısınır, ama aynı yerlerde kış soğuk ve karlı geçer. Tasarımı yalnızca yaz için yapmak bir hata olur: büyük batı camları yazın odayı ısıtır, kışın da ısı kaybettirir. Doğru yerleştirilmiş pencere, saçak ve yalıtım ise iki mevsimde de işinize yarar.

Tarla içinde ya da köy kenarında yapılan tek katlı evlerde çatı, yaz sıcağının en büyük kaynağıdır; çünkü tek katlı evde bütün odalar doğrudan çatının altındadır. Bu yüzden tek katlı bir bahçe evi düşünüyorsanız, çatı yalıtımına ve çatı arası havalandırmasına bütçede ayrı yer açın. KTC Yapı’nın Tokat Merkez’de anahtar teslim yaptığı 110 m² bahçe evi de tek katlı, kırma çatılı bir evdir; bu tip evlerde konforun büyük kısmı çatı detayına bağlıdır.

Arsanıza karar vermeden önce yaz öğleden sonra ve kış sabahı birer kez gidip güneşin nereden geldiğine, komşu yapıların ve ağaçların gölgesine bakın. Bu gözlem, mimarla konuşurken elinizdeki en değerli bilgi olur.

Var olan evi serinletmek için yapılabilecekler

Eviniz zaten yapılmışsa da yazın içerideki sıcaklığı azaltmanın yolları vardır. Bunları etkisi büyükten küçüğe doğru sıralayabiliriz:

Çatı arasını yalıtmak: Tavan döşemesinin üstüne yalıtım sermek, tek katlı evlerde farkı en çabuk hissettiren işlerden biridir. Çatı arasının hava alıp almadığı da kontrol edilmelidir.
Dış gölgelik eklemek: Batı ve güney pencerelerine tente, kepenk ya da dış jaluzi takmak. Güneşi camın dışında kesmek, içerideki perdeden çok daha etkilidir.
Gece havalandırması: Akşam serinliğinde karşılıklı pencereleri açıp gündüz kapalı tutmak, ağır duvarlı evlerde iç sıcaklığı belirgin biçimde düşürür.
Cephe yalıtımı: Mantolama hem kış hem yaz için bir yatırımdır, ama doğru detaylarla yapılmalıdır.
Bitki ve gölge: Batı tarafına asma, pergole ya da ağaç dikmek birkaç yıl içinde sonuç verir.

Bu işlerin bir kısmı, örneğin cephe değişikliği ya da büyük tente, apartmanlarda ve bazı imar alanlarında izne bağlı olabilir; başlamadan önce belediyeye sorun.

Sık yapılan hatalar

Manzara ya da yol tarafı diye oturma odasını tamamen batıya, büyük camla açmak.
Saçağı estetik sebeplerle kısaltıp ya da hiç yapmayıp yaz güneşini doğrudan cama bırakmak.
Çatı yalıtımını, duvar yalıtımından sonra gelen ikinci iş saymak.
Evin çevresini baştan sona beton ve taşla kaplamak.
İç kapıları ve koridorları, karşılıklı hava akımına izin vermeyecek biçimde planlamak.
Sıcağı yalnızca klimayla çözmeyi düşünüp elektrik tesisatını ve dış ünite yerini sonradan aramak.