Sivas ve Amasya'da deprem riski: komşu illerde yapı güvenliği

Deprem riski il sınırında durmaz. Tokat’tan Kelkit vadisi boyunca geçen Kuzey Anadolu Fayı doğuya ve batıya devam eder; Sivas ve Amasya’nın bazı kesimleri de bu hatta yakındır, iki ilin başka bölgelerinde ise farklı fay sistemleri bulunur. Ama Tokat için geçerli olan kural burada da geçerlidir: güvenliğinizi ilin adı değil, arsanızın konumu, zemini ve binanın nasıl yapıldığı belirler. Komşu bir ilde ev alırken ya da yaptırırken yapılacak kontroller, aşağıda sırasıyla anlatılıyor.

Fay hattı haritada nasıl okunur

Kuzey Anadolu Fayı, doğuda Erzincan yönünden batıda Marmara’ya kadar uzanan uzun bir fay sistemidir. Tokat’ta Reşadiye, Niksar ve Erbaa’dan geçen kısım bu sistemin bir parçasıdır. Fayın komşu illerde hangi ilçelere yakın geçtiğini MTA’nın diri fay haritasından genel olarak görebilirsiniz.

Bu bilgi bir başlangıç noktasıdır, sonuç değildir. Bir arsanın tehlike değerini öğrenmek için AFAD’ın Türkiye Deprem Tehlike Haritası’na konumu girmek gerekir. Harita, fay hattına uzaklığın yanında bölgedeki diğer fay kaynaklarını da hesaba katar. Değerlerin yorumu ise statik projeyi hazırlayan mühendisin işidir.

Bir de şunu bilin: fay hattına uzak olmak, depremden etkilenmemek demek değildir. Yumuşak zemindeki zayıf bir bina, uzaktaki bir depremde de hasar görebilir.

Sivas’ta ev alırken ya da yaptırırken

Sivas geniş bir ildir ve ilçeler arasında koşullar belirgin biçimde değişir. Genel olarak şu konular öne çıkar:

Fay hattına yakınlık: Kuzeydeki ilçelerde arsa ya da eski bina alırken, AFAD haritasından konumun değerlerine mutlaka bakın.
Soğuk ve kar: Yüksek rakımlı bir il olduğu için kar yükü ve don derinliği tasarımda önemlidir. Hafif çelik çatılarda kar yükü çoğu zaman belirleyici yüktür; ayrıntısı kar yükü ve çelik çatı yazısında.
Köy evleri: Taş, kerpiç ve yığma köy evleri mühendislik hizmeti almadan yapılmış olabilir. Bu evleri alırken ya da onarırken bir mühendisin görmesi gerekir.
Kış şantiyesi: Soğuk aylarda beton dökümü özel önlem ister. İş takvimini buna göre planlayın.

Amasya’da ev alırken ya da yaptırırken

Amasya’da Yeşilırmak vadisi boyunca kurulan yerleşimler ve tarihi dokusu belirleyicidir.

Vadi tabanı zeminleri: Yeşilırmak’ın taşıdığı alüvyon zeminler deprem dalgasını büyütebilir ve yeraltı suyu yüksek olabilir. Bu tür zeminlerde sondajlı zemin etüdü olmazsa olmazdır.
Yamaçlar: Vadi yamaçlarındaki arsalarda kaya düşmesi ve heyelan ihtimalini imar durumundan ve ilgili kurumlardan sorun.
Tarihi doku: Koruma alanlarındaki eski evlerde onarım ve güçlendirme, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamında ayrıca izin gerektirebilir. Bu evlerde depreme karşı iyileştirme, aslına uygunlukla birlikte düşünülmelidir.
Ev yaptıranların sık sorduğu konular: Amasya’da ev yaptıranların soruları yazısında bir arada.

İkinci el bina mı, yeni yapı mı

Komşu illerde ev arayanların çoğu, bir yanda ikinci el bir daire, öbür yanda arsa alıp yeni bir ev yaptırma seçeneğini tartar. Deprem açısından ikisinin riski farklı yerlerdedir.

İkinci el binada risk geçmiştedir: hangi yönetmelikle yapıldığı, betonun ve demirin kalitesi, yıllar içinde yapılan değişiklikler. Bunları ancak belgeler ve bir mühendis incelemesi ortaya çıkarır. Satıcının “sağlamdır” sözü bir bilgi değildir.

Yeni yapıda ise risk gelecektedir: projenin arsaya göre hazırlanması, zemin etüdünün gerçek olması ve şantiyenin denetlenmesi. Burada kontrol sizin elinizdedir; doğru ekip ve takip ile güvenliği baştan kurabilirsiniz.

Hangi ilde olursanız olun aynı kalan adımlar

Konumu öğrenin. AFAD haritasından arsanın değerlerine bakın ve imar durumunu belediyeden ya da il özel idaresinden alın.
Zemini tanıyın. Yeni yapı için sondajlı zemin etüdü yaptırın; ikinci el binada varsa eski etüdü isteyin.
Binanın geçmişini öğrenin. Yapım yılı, ruhsat, iskân, statik proje ve sonradan yapılan değişiklikler.
Mühendise inceletin. İkinci el binada kolon, kiriş ve temel çevresine bir inşaat mühendisi baksın. Şüphe varsa riskli yapı tespiti istenebilir.
Yeni yapıda denetimi takip edin. Yapı denetim firması, şantiye şefi ve beton numuneleri sizin de takip edeceğiniz konulardır.
Sigortayı unutmayın. DASK poliçesinin güncel olduğundan emin olun.

Tokat’tan komşu illere uzanan işlerde

Tokat’ta yaşayıp Sivas ya da Amasya’da ev yaptıranlar ya da tersine başka bir ilden Tokat’taki işini yürütenler için en sık sorun, şantiyenin kimse görmeden ilerlemesidir. Ruhsat ve izinler yapının bulunduğu yerin belediyesinden ya da il özel idaresinden alınır; bu yüzden işlemleri yerelde takip edecek birini önceden belirlemek gerekir.

Uzaktaki bir şantiyede düzenli fotoğraf ve rapor istemek, beton dökümü gibi kritik günlerde sahada birinin bulunmasını sağlamak ve ödemeleri yapılan işin belgelenmesine bağlamak, işi güvenli kılar. Tokat’ta ev yaptıracaklar için ilk adımlar deprem bölgesi yazısında da özetleniyor.

Kontrol listesi

Arsanın AFAD tehlike haritasındaki değerlerine konumla bakın.
İmar durumunda dere, taşkın, heyelan ya da koruma alanı notu olup olmadığını kontrol edin.
Zemin etüdünün gerçek sondaja dayandığından emin olun.
İkinci el binada sonradan kat eklenip eklenmediğini ve zemin katta kolon kesilip kesilmediğini araştırın.
Soğuk illerde kar yükünün ve don derinliğinin projede hesaba katıldığını sorun.
Tarihi bir evde işe başlamadan önce koruma kurulundan gereken izni öğrenin.