Riskli yapı tespiti nasıl yapılır, kimler başvurabilir?

Riskli yapı tespiti, 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamında, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın lisans verdiği kuruluşlar tarafından yapılır. Kuruluş binayı inceler, betondan numune alır, donatıyı tespit eder ve raporu hazırlar; rapor Bakanlığın il müdürlüğünce kontrol edilir. Başvuruyu, masrafını üstlenerek yapının maliki ya da kanuni temsilcisi yapar ve apartmanlarda tek bir malikin başvurusu yeterlidir. Riskli çıkan yapı tapuya işlenir ve kentsel dönüşüm süreci başlar.

Kimler başvurabilir

• Malikler: Binada payı olan herhangi bir malik ya da kanuni temsilcisi. Diğer maliklerin onayı gerekmez, ama inceleme için binaya ve dairelere girilmesine izin vermeleri gerekir.
• Kiracılar: Malik olmadıkları için başvuruyu ev sahibinin yapması gerekir. Binayla ilgili ciddi bir endişeniz varsa bunu ev sahibinize ve belediyeye yazılı olarak iletebilirsiniz.
• İdare: Bakanlık ve belediye gibi idareler, gerektiğinde maliklere süre vererek ya da doğrudan tespit yaptırabilir.

Süreç adım adım

1. Kuruluş seçimi: Lisanslı kuruluşların listesi Bakanlığın internet sitesinde yayımlanır. Seçtiğiniz kuruluşla yazılı sözleşme yapın; ücreti ve teslim süresini sözleşmeye yazdırın.
2. Başvuru belgeleri: Tapu bilgisi, kimlik ve varsa binanın projesi ile ruhsat bilgileri.
3. Saha çalışması: Kuruluşun mühendisleri binanın rölövesini çıkarır, kolon ve perdelerden karot numunesi alır, donatıyı tarar ve bazı noktalarda sıvayı sıyırarak demiri gözle görür. Zemin bilgisi de değerlendirmeye girer.
4. Analiz ve rapor: Bina, Bakanlığın riskli bina tespit esaslarına göre değerlendirilir ve sonucu içeren rapor hazırlanır.
5. İl müdürlüğü kontrolü: Kuruluş raporu Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü’ne iletir; müdürlük raporu inceler ve uygun bulursa onaylar.
6. Tapuya belirtme: Riskli çıkan yapı için tapu müdürlüğüne bildirim yapılır ve tapu kaydına riskli yapı belirtmesi işlenir. Maliklere tebligat gönderilir.
7. İtiraz: Malikler mevzuatta belirtilen süre içinde rapora itiraz edebilir; itirazları bu iş için kurulan teknik heyetler inceler.

Sahadaki numune alma işinin nasıl yürüdüğü karot testi yazısında anlatılıyor.

Riskli yapı tespiti ile performans analizi aynı şey değil

Bu iki inceleme sık karıştırılır. Riskli yapı tespiti, 6306 sayılı Kanun’un hukuki sürecini başlatan bir değerlendirmedir: sonucu “riskli” ya da “riskli değil”dir ve tapuya işlenir. Performans analizi ise binanın deprem davranışını ayrıntılı inceler ve güçlendirme projesine temel olur. Amacınız binayı yıkıp yeniden yapmaksa riskli yapı tespiti, binayı koruyup iyileştirmekse performans analizi doğru başlangıçtır. Hangisine ihtiyacınız olduğundan emin değilseniz, bir inşaat mühendisinin ön incelemesi yol gösterir. Ön inceleme için binam depreme dayanıklı mı yazısına bakabilirsiniz.

Başvurmadan önce komşularla konuşmak

Tek bir malikin başvurusu yasal olarak yeterli olsa da, tespitin sonuçları bütün binayı etkiler. Bina riskli çıkarsa herkes evini boşaltmak, yeni binanın nasıl yapılacağına birlikte karar vermek zorunda kalır. Bu yüzden başvurudan önce bir apartman toplantısı yapmak çoğu zaman süreci kolaylaştırır.

Toplantıda konuşulması gerekenler:

• Tespit ücretinin tek malik tarafından mı, bütün malikler arasında paylaşılarak mı karşılanacağı
• Kuruluşun dairelere hangi günlerde gireceği ve kimin anahtar vereceği
• Kiracı oturan daireler için kiracıların önceden bilgilendirilmesi
• Sonuç riskli çıkarsa izlenecek yol hakkında ilk fikir alışverişi

Bilgilendirilmeden kapısı çalınan komşu çoğu zaman tepki gösterir. Önceden yapılan bir konuşma, hem saha çalışmasını hızlandırır hem de sonraki kararlarda güven ortamı yaratır. Ortak kararlar için arsa payları önem kazandığından tapu kayıtlarını herkesin elinde bulundurması da faydalıdır.

Rapordan sonra ne olur

Bina riskli çıkarsa idare, yapının boşaltılması ve yıktırılması için maliklere süre verir; bu süre içinde yıkım yapılmazsa idare yıkımı kendisi yaptırabilir. Malikler bu arada yeni binanın nasıl yapılacağına karar verir: kat karşılığı bir müteahhitle anlaşma, kendi finansmanlarıyla yaptırma ya da başka bir model. Kararlar 6306 sayılı Kanun’da öngörülen çoğunlukla alınır. Bu aşamanın ayrıntıları kentsel dönüşüm yazısında.

Kira yardımı, kredi desteği ve bazı harç kolaylıkları gibi imkânlar dönemine ve programına göre değişir. Güncel durumu il müdürlüğünden ya da belediyeden öğrenin; bütçenizi duyduğunuz bir desteğe göre kurmayın.

Riskli çıkmaması ise binanın kusursuz olduğu anlamına gelmez; yalnızca 6306 kapsamında riskli sayılmadığını gösterir. Rapordaki bulgular, örneğin düşük beton dayanımı ya da paslı donatı, ayrıca bir onarım ya da güçlendirme ihtiyacına işaret ediyor olabilir. Bunu bir inşaat mühendisiyle ayrıca konuşun.

Tokat’ta riskli yapı tespiti

Tokat’ta raporların kontrolü Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Tokat İl Müdürlüğü üzerinden yürür. Seçtiğiniz kuruluşun lisansının geçerli olduğunu ve Tokat’ta çalışabildiğini Bakanlığın listesinden ya da il müdürlüğünden kontrol edin.

Fay hattına yakın Reşadiye, Niksar ve Erbaa’daki eski apartmanlar, zemin katı dükkâna çevrilmiş binalar ve sonradan kat çıkılmış yapılar, tespit yaptırmayı ilk düşünmesi gereken binalar arasındadır. Köylerdeki taş ve kerpiç yığma evlerin değerlendirilmesi betonarme binalardan farklı yürür; bu evler için yöntemi ve kapsamı il müdürlüğüne danışın.

Kışın da saha çalışması yapılabilir, ama daire içinde çalışılacağı için günlerin önceden planlanması ve komşulara duyurulması süreci kısaltır.

Kontrol listesi

• Binanın tapu, proje ve ruhsat bilgilerini toplayın.
• Kuruluşun lisansını Bakanlığın listesinden kontrol edin.
• Ücreti ve teslim süresini yazılı sözleşmeye bağlayın.
• Komşuları önceden bilgilendirin; dairelere giriş günlerini planlayın.
• Raporun bir kopyasını isteyin ve sonuçları bir mühendisle birlikte okuyun.
• Riskli çıkarsa itiraz ve tahliye sürelerini tebligattan takip edin.
• Riskli çıkmasa da rapordaki zayıflıkları ayrıca değerlendirin.