Okul ve kamu binalarında deprem güvenliği nasıl sağlanır?

Okul ve kamu binalarında deprem güvenliği, tek tek binalara değil, bir sıraya dayanır: önce bütün binaların envanteri çıkarılır, riskli görünenler önceliklendirilir, bunlarda ayrıntılı inceleme yapılır, sonuca göre güçlendirme ya da yeniden yapım projelendirilir, iş ihale edilir ve uygulama sıkı biçimde denetlenir. Taşıyıcı sistemin yanında dolaplar, asma tavanlar ve kaçış yolları gibi taşıyıcı olmayan elemanlar da bu planın parçasıdır. İdare için en zor kısım çoğu zaman teknik değil, takvim ve bütçedir.

Kamu binası neden daha sıkı ele alınır

Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği, binaları kullanım amacına göre sınıflara ayırır. Okullar, yurtlar, hastaneler ve depremden hemen sonra kullanılması gereken binalar, konutlara göre daha yüksek güvenlik düzeyiyle tasarlanır. Bunun iki nedeni vardır: bu binalarda aynı anda çok sayıda insan, çoğu zaman çocuklar bulunur ve deprem sonrasında barınma, sağlık ya da koordinasyon merkezi olarak kullanılmaları gerekebilir.

Eski bir okul binası ise yapıldığı dönemin kurallarına göredir. Bugünkü yönetmeliğin istediği güvenlik düzeyini sağlayıp sağlamadığı, ancak mevcut binaların değerlendirilmesine ilişkin kurallarla yapılan bir incelemeyle anlaşılır.

Süreç adım adım

Envanter. Kurumun bütün binalarının yapım yılı, kat sayısı, taşıyıcı sistemi, ruhsat ve proje bilgileri, geçirdiği tadilatlar bir listede toplanır.
Önceliklendirme. Eski, kalabalık, fay hattına ya da yumuşak zemine yakın, sonradan değiştirilmiş binalar öne alınır. Görsel bir ön değerlendirme bu sıralamaya yardım eder.
Ayrıntılı inceleme. Öncelikli binalarda rölöve çıkarılır, betondan karot alınır, donatı tespit edilir ve zemin incelenir.
Performans değerlendirmesi. Bina, yönetmeliğin mevcut binalar bölümüne göre hesaplanır. Sonuç, binanın yeterli olduğunu, güçlendirilebileceğini ya da yeniden yapılmasının daha doğru olduğunu gösterir.
Karar ve proje. Güçlendirme seçilirse uygulama projesi hazırlanır: yeni perde duvarlar, kolon mantolama, çelik çaprazlar, temel güçlendirmesi gibi.
Yaklaşık maliyet ve ihale. Proje ve metrajlar üzerinden yaklaşık maliyet hesaplanır, iş 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’na göre ihale edilir. Süreç kamu yapım ihalesi yazısında.
Uygulama ve kontrol. İdarenin kontrol teşkilatı işi projeye göre denetler; gizli kalacak donatı ve bağlantılar kapanmadan kontrol edilir.
Kabul ve arşiv. Kabulden sonra güçlendirme projesi ve test sonuçları kurum arşivine eksiksiz konur. Bir sonraki inceleme bu dosyadan başlar.

Güçlendirme ile yeniden yapım arasındaki karar yalnızca teknik bir hesap değildir. Binanın kalan ömrü, güçlendirmeden sonra elde edilecek kullanım alanı, eğitimin ne kadar süre kesintiye uğrayacağı ve arsanın başka bir yapıya uygun olup olmadığı da tartılır. Güçlendirme maliyeti yeniden yapıma yaklaştığında, yeni bir bina çoğu zaman daha akılcı bir seçenek olur. Bu karşılaştırmayı yazılı bir raporla yapmak, hem bütçe talebini gerekçelendirir hem de sonraki denetimlerde idareyi korur.

Taşıyıcı olmayan elemanlar da can alır

Taşıyıcı sistemi sağlam bir binada bile depremde yaralanmaların önemli bir kısmı devrilen dolaplardan, düşen asma tavanlardan ve kırılan camlardan gelir. Okullarda bu ayrıca önemlidir.

Kitaplık, dosya dolabı ve laboratuvar raflarını duvara sabitleyin.
Asma tavanların ve aydınlatma armatürlerinin askılarını kontrol ettirin.
Cephe kaplamalarının, parapet ve bacaların sağlamlığına baktırın.
Laboratuvardaki kimyasalların devrilmeyecek ve kırılmayacak şekilde saklandığından emin olun.
Kaçış yollarının, merdivenlerin ve çıkış kapılarının açık olduğunu düzenli kontrol edin; Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik bu konuda da yol gösterir.

Bu önlemlerin çoğu küçük bütçelidir ve yaz tatilini beklemeden yapılabilir.

Eğitim sürerken iş nasıl planlanır

Güçlendirme gürültülü, tozlu ve ağır makine gerektiren bir iştir. Okullarda en uygun dönem yaz tatilidir, ama birçok güçlendirme işi tek bir yaza sığmaz. Bu yüzden:

İşi etaplara bölmek ve kullanılmayan blokları önce ele almak,
Öğrencilerin geçici olarak başka bir binada eğitim görmesini planlamak,
Şantiye alanını öğrenci trafiğinden kesin biçimde ayırmak,
İş güvenliği önlemlerini sözleşmede açıkça tanımlamak gerekir.

Ayrıntılı bir takvim için okul ve üniversitede yaz onarımı yazısına bakabilirsiniz.

Tokat’taki kamu binalarında yerel etkenler

Tokat’ta kamu binalarını değerlendirirken iki etken öne çıkar. Birincisi fay hattıdır: önceliklendirmede Kuzey Anadolu Fayı’nın geçtiği Kelkit vadisi ilçelerindeki binalar ve vadi tabanlarındaki yumuşak zeminler ayrıca dikkate alınmalıdır. İkincisi, iç kesimlerde ve yüksek yerlerde kışın uzun sürmesidir. Beton dökümü ve dış cephe işleri kış aylarında zorlaşır; ihale takvimi, işin çoğunun ilkbahar ve yaz aylarına denk geleceği şekilde kurulmalıdır.

KTC Yapı, Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi’nde Kompost Üretim Tesisi ile MTAL Ar-Ge Merkezi binalarında temel ve cephe güçlendirmesini, çelik çaprazlar ve çevre betonuyla, MR İnşaa Yapıları ile birlikte yaptı. Turhal’daki Şeker Fen Lisesi ile 12 derslikli okul ve Cengiz Topel okullarında ise ana yüklenici adına proje yönetimi ve şantiye şefliği yürüttü.

Kontrol listesi

Kurumunuzun bütün binaları için güncel bir envanter oluşturun.
Arşivde statik projeleri, ruhsatları ve geçmiş tadilat kayıtlarını bulun.
İncelemeyi yetkin bir mühendislik ekibine yaptırın; karot ve donatı tespitinin raporda yer aldığına bakın.
Güçlendirme projesinin kullanım sırasında uygulanabilirliğini proje aşamasında konuşun.
Yaklaşık maliyeti güncel proje ve metraja dayandırın.
Taşıyıcı olmayan elemanların sabitlenmesini bütçe beklemeden başlatın.
Kabulden sonra bütün belgeleri tek bir dosyada arşivleyin.