Kapalı garaj ve otopark yapımı: çelik mi, betonarme mi?

Tek katlı, içinde kolon istemediğiniz, kamyon ya da otobüs girecek bir garaj için çelik konstrüksiyon çoğu zaman daha pratik bir çözümdür: geniş açıklığı az kolonla geçer ve sahada hızlı kurulur. Garajın üstünde başka bir kat, teras ya da araç olacaksa, yapı kısmen toprağa gömülüyse veya katlı bir otopark düşünüyorsanız betonarme genellikle daha doğru seçimdir. Kararı malzemeden önce garajın ne taşıyacağı ve nasıl kullanılacağı verir.

Önce garajın işini tarif edin

“Çelik mi, betonarme mi?” sorusunun cevabı, şu dört sorunun cevabında saklıdır:

Hangi araçlar girecek? Otomobil, kamyonet, kamyon, otobüs ya da iş makinesi. Araç boyu ve yüksekliği, kapı ölçüsünü ve saçak yüksekliğini belirler.
İçeride kolon olabilir mi? Araçların manevra yapacağı alanda kolon istenmiyorsa açıklık büyür. Büyük açıklık çelikte daha kolay ve hafif çözülür.
Üstü kullanılacak mı? Çatıda otopark, teras ya da ileride eklenecek bir kat varsa döşeme ağır yük taşıyacaktır. Bu yük betonarmede daha doğal karşılanır.
Garaj nerede duracak? Bağımsız bir yapı mı, bir binanın bodrumu mu, yoksa yamaca yaslanan, bir tarafı toprakla dolu bir yapı mı? Toprağa değen duvarlar pratikte betonarme yapılır.

Bu sorular cevaplanmadan alınan bir fiyat teklifi, iki farklı yapıyı karşılaştırır.

Yan yana iki sistem

	Çelik konstrüksiyon	Betonarme
Geniş açıklık	Az kolonla, hafif kesitlerle geçilir	Büyük kiriş ve döşeme gerektirir
Sahada süre	Elemanlar atölyede hazırlanır, montaj hızlıdır	Kalıp, donatı ve beton kürü zaman alır
Üstte yük	Mümkün ama ağır döşeme maliyeti artırır	Çatı otoparkı ve kat ilavesi için doğal seçim
Bakım	Boya ve korozyon kontrolü ister	Paspayı ve beton kalitesi iyiyse az bakım ister
Yangın	Gerekirse yangın boyası ya da kaplama ister	Beton, kendi başına yangına karşı daha dayanıklıdır
Toprağa gömülü kısım	Uygun değildir, perde duvar gerekir	Uygundur

Bu tablo genel eğilimi gösterir. Kesin karşılaştırmayı statik proje yapar: aynı garajın iki sistemle ön hesabını yaptırmak, kararı tahminden kurtarır.

İki sistem birlikte de kullanılabilir. Sık görülen bir çözüm, toprağa değen duvarları, kolon kaidelerini ve zemini betonarme yapıp üstüne çelik çatı kurmaktır. Böylece nemli ve darbeye açık alt kısım betonda kalır, geniş çatı açıklığı ise çelikle hafifçe geçilir. Bu karma çözümde iki malzemenin birleştiği ankraj noktaları projede ayrıntılı çizilmelidir.

Maliyeti de malzeme adı değil, kapsam belirler. Açıklık, yükseklik, kar yükü, zemin durumu, kapıların sayısı ve tipi, zemin betonunun kalınlığı ve yalıtım isteyip istemediğiniz, iki sistemde de fiyatı sizin sandığınızdan daha çok etkiler. Güncel bir rakam için aynı proje üzerinden yazılı teklif almak gerekir.

Çelik garajda dikkat edilecekler

Çelik garaj hafif bir yapıdır ama temeli hafif değildir. Kolon ayakları kar ve rüzgârda büyük kuvvet alır, zemin betonu da araç trafiğine dayanmalıdır. Temel tipi, zemin etüdüne göre statik projede belirlenir.

Kolon dipleri: Araçların taşıdığı kar, çamur ve yol tuzu kolon diplerinde birikir. Kolonların zemin betonunun üstüne yükseltilmiş bir beton kaideye oturtulması ve dip bölgenin iyi boyanması korozyonu geciktirir.
Çarpmaya karşı koruma: Manevra alanındaki kolonların önüne çarpma bariyeri ya da beton koruma konmazsa, ilk geri manevrada hasar görebilir.
Kaplama ve yoğuşma: Isıtılmayan bir garajda tek kat sac yeterli olabilir. İçeride çalışılacaksa ya da araçlar soğuktan korunacaksa yalıtımlı kaplama düşünülür. Seçenekleri sandviç panel mi, trapez sac mı yazısında karşılaştırdık.
Kapılar: Seksiyonel ya da sürgülü büyük kapılar, çelik çerçeveye ayrıca yük getirir. Kapı sistemi proje aşamasında seçilmelidir.

KTC Yapı, Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi’nde otobüs ve hizmet araçları için çelik konstrüksiyon kapalı garajı MR İnşaa Yapıları ile birlikte yaptı. İş; temel betonunu, çelik taşıyıcı sistemi, sac kaplamayı ve kapıları kapsadı, temel hasırlı betonarme radye olarak döküldü. Aşamaları garaj projesinin fotoğraflarında görebilirsiniz.

Betonarme garaj ve otoparkta dikkat edilecekler

Betonarme, özellikle bodrum otoparklarında ve katlı otoparklarda tercih edilir. Burada öne çıkan konular farklıdır:

Su yalıtımı: Toprağa değen perde duvarlar ve bodrum döşemesi, inşaat sırasında yalıtılmalıdır. Sonradan içeriden yapılan yalıtım çoğu zaman sızıntıyı tam durdurmaz.
Rampa ve eğim: Rampa eğimi, dönüş yarıçapı ve kat yüksekliği araç tipine göre projede çözülür. Sonradan düzeltilmesi neredeyse imkânsızdır.
Havalandırma: Kapalı otoparklarda egzoz gazı birikir. Doğal ya da mekanik havalandırma, projenin parçasıdır.
Yangın: Kapalı otoparklar için Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’te ayrı hükümler vardır. Yapının büyüklüğüne göre hangi önlemlerin gerektiğini proje müellifi ve itfaiye görüşü belirler.

Tokat’ta garaj yaparken

Kar: Karın bol yağdığı yerlerde çelik çatıda profil boyutları ve aşık aralıkları kar yükü hesabıyla belirlenmeli, kapı önlerine kar kaymayacak bir çatı eğimi seçilmelidir.
Eriyen kar ve tuz: Kışın içeri giren araçlardan akan su zeminde birikir. Zemine eğim, toplama kanalı ve gidere bağlanan bir drenaj verilmezse hem beton hem çelik ayaklar zarar görür.
Don: Temeller yöredeki don derinliğinin altına inmelidir. Konuyu don derinliği ve temel yazısında anlattık.
İzin: Garaj, depo gibi bir yapıdır; çelik olması onu ruhsattan muaf tutmaz. Arsanın imar durumunu belediyeden, plan dışındaysa il özel idaresinden öğrenin.

Kontrol listesi

Garaja girecek en büyük aracın boyunu, yüksekliğini ve dönüş ihtiyacını yazın.
Garajın üstünün ileride kullanılıp kullanılmayacağına şimdiden karar verin.
Zemin etüdü yaptırmadan temel tipi ve sistem seçmeyin.
Teklifleri aynı kapsam üzerinden isteyin: temel, zemin betonu, kaplama, kapılar, oluk ve drenaj ayrı ayrı yazılsın.
Çelik garajda kolon diplerini, boyayı ve çarpma korumasını sorun.
Kapalı otoparkta havalandırma ve yangın önlemlerini projenin başında konuşun.