İşletmem için çelik depo yaptırmak: süreç ve dikkat edilecekler

Çelik depo, geniş açıklıklı ve hızlı kurulan bir yapı olduğu için işletmeler arasında çok tercih edilir. Ama “hazır bir hangar alıp dikmek” kadar basit değildir. Sorunsuz bir depo için önce arsanın imar durumunu, depoda ne tutacağınızı ve bölgenin kar ve rüzgâr yükünü netleştirmek; ardından projeyi, ruhsatı ve temeli eksiksiz yaptırmak gerekir. Çeliğin hızı, bu hazırlık yapılırsa işe yarar.

Önce ihtiyacı yazın

Depoyu çizdirmeden önce şu soruların cevabını bir kâğıda yazın. Projeyi çizen mühendis için en değerli bilgi budur.

Depoda ne duracak? Kuru yük, yem, gübre, makine, soğuk zincir ürünü ya da yanıcı malzeme; her biri farklı zemin, havalandırma ve yangın önlemi ister.
Nasıl yükleme yapılacak? Kamyon içeri girecek mi, forklift mi kullanılacak? Bu, kapı ölçüsünü, saçak yüksekliğini ve zemin betonunun kalınlığını belirler.
Raf ya da tavan vinci olacak mı? Köprülü vinç, taşıyıcı sistemi baştan değiştirir. Sonradan eklemek çoğu zaman mümkün olmaz ya da çok pahalıya gelir.
İçeride çalışan olacak mı? Isıtma, aydınlatma, tuvalet ve ofis ihtiyacı yalıtım kararını etkiler.
İleride büyüyecek mi? Bir yönde uzatılabilecek şekilde tasarlanan depo, yıllar sonra tek parça gibi büyütülebilir.

Arsa ve izinler

Çelik olması, depoyu izinden muaf kılmaz. Sırayla:

İmar durumu: Arsanın hangi kullanıma ayrıldığını, yapılaşma şartlarını ve çekme mesafelerini belediyeden ya da imar planı dışındaysa il özel idaresinden öğrenin. Bir konut alanına depo yapılamayabilir; tarım arazisinde ise ayrıca 5403 sayılı Kanun kapsamında izin gerekir. Konu için imar durumu belgesi yazısına bakabilirsiniz.
Zemin etüdü: Depo hafif görünür, ama kolon ayakları rüzgârda çekme, karda büyük basınç alır. Zemin, temelin boyutunu belirler.
Projeler: Mimari, statik (çelik ve temel), elektrik ve gerekiyorsa mekanik projeler.
Yapı ruhsatı ve yapı denetimi: Ruhsat alınmadan imalata başlanmaz. Yapının yapı denetimi kapsamına girip girmediğini ruhsatı veren idare söyler.
İş bitince yapı kullanma izni: İskânsız bir depo, işyeri açma ruhsatında, sigortada ve kredide sorun çıkarır.

Taşıyıcı sistem, temel ve kaplama

Çelik bir deponun üç ana parçası vardır: temel, çelik iskelet ve kaplama.

Temel: Kolon altlarında tekil ya da sürekli temel, ya da bütün alanı kaplayan radye kullanılır. Hangisinin uygun olduğu zemine ve yüke göre statik projede belirlenir. Çelik kolonlar temele ankraj bulonlarıyla bağlanır; bu bulonların yeri milimetrik doğrulukla ayarlanmazsa montaj sahada takılır.
Çelik iskelet: Kolonlar, çatı makasları ya da çerçeveler, aşıklar ve rüzgâr çaprazlarından oluşur. Profiller, kar ve rüzgâr yüküne göre hesaplanır; “komşunun deposu da böyleydi” diye boyut seçilmez.
Kaplama: Yalıtım gerekmiyorsa trapez sac, gerekiyorsa sandviç panel ya da yerinde yalıtımlı çift kat sac kullanılır. Karşılaştırması sandviç panel mi, trapez sac mı yazısında.
Korozyon: Çelik elemanlar boyanmalı ya da galvanizli olmalıdır. Gübre, hayvan ve nemli ürün tutulan depolarda korozyon daha hızlı ilerler; boya sistemi buna göre seçilir.

KTC Yapı, Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi’nde otobüs ve hizmet araçları için çelik konstrüksiyon kapalı garajı MR İnşaa Yapıları ile birlikte yaptı. O işte temel hasırlı betonarme radye olarak döküldü; garaj projesinin fotoğraflarında temelden sac kaplamaya kadar aşamaları görebilirsiniz.

Zemin betonu, kapılar ve detaylar

Depolarda en çok şikâyet edilen şey, çatıdan çok zemindir. Forklift ve kamyon trafiği olan bir zeminde beton sınıfı, donatı, derzler ve yüzey sertleştirici baştan planlanmalıdır. Zemin altı dolgusu iyi sıkıştırılmazsa beton birkaç ay içinde oturur ve çatlar.

Kapı yerleri, yağmur ve kar suyunun içeri girmeyeceği şekilde eğimle çözülmelidir. Oluk ve iniş boruları, çatı yüzeyinin büyüklüğüne göre hesaplanır; küçük kalan oluk, ilk sağanakta taşar. Işıklıklar gün ışığı sağlar ama yanlış yerleştirilirse yaz sıcağını ve yoğuşmayı artırır.

Teklifleri nasıl karşılaştırırsınız

Çelik depo için gelen teklifler çoğu zaman aynı şeyi anlatmaz. Biri yalnızca çelik iskeleti ve kaplamayı, diğeri temel ve zemin betonunu da içerir. Teklifleri yan yana koymadan önce her birinden şunları yazılı isteyin:

Hangi projelere göre fiyat verildiği ve statik hesabın kime ait olduğu.
Çelik profillerin cinsi, toplam çelik miktarı ve boya ya da galvaniz sistemi.
Kaplama malzemesinin tipi ve kalınlığı, yalıtım varsa kalınlığı.
Temel, zemin betonu, oluk, kapı ve ışıklıkların fiyata dahil olup olmadığı.
İş programı, ödeme planı ve teslimden sonra kusurlar için sorumluluk süresi.

Sözleşme bu kalemler üzerinden yapılırsa iş sırasında “bu fiyata dahil değildi” tartışması büyük ölçüde ortadan kalkar. Sürenin neye bağlı olduğunu çelik işletme binası ne kadar sürer yazısında anlattık.

Tokat’ta çelik depo yaparken

Kar yükü: İç kesimlerde ve yüksek yerlerde kış karlıdır. Çatı eğimi, aşık aralığı ve profil boyutları kar yükü hesabıyla belirlenmeli; kar kayan yerler ve bitişik yapıların yanında biriken kar ayrıca düşünülmelidir.
Rüzgâr: Açık ovalarda ve yamaçlarda rüzgâr, hafif çatıları kaldırmaya çalışır. Ankrajlar ve bağlantılar bu yüzden önemlidir.
Don: Temel derinliği, yöredeki don derinliğinin altına inmelidir. Don derinliği ve temel yazısında bu konuyu anlattık.
Nem: Niksar ve Erbaa gibi daha yağışlı kuzey ilçelerinde, yalıtımsız sac altında yoğuşma daha sık görülür.

Sık yapılan hatalar

İmar durumunu öğrenmeden depo siparişi vermek.
Tavan vinci ya da raf sistemini projeden sonra düşünmek.
Zemin betonunu yük ve trafiği bilmeden dökmek.
Kar yükünü hesaplamadan ince profil seçmek.
Ankraj bulonlarını ölçüsüz yerleştirip sahada kaynakla düzeltmeye çalışmak.
Oluk ve yağmur suyu drenajını unutmak.
Ruhsat ve iskânı sonraya bırakmak.