Depo ve atölyelerde endüstriyel zemin betonu nasıl yapılır?

Endüstriyel zemin betonu, üstündeki yüke göre tasarlanan bir döşemedir; sadece “kalın dökülmüş beton” değildir. Dayanıklılığını büyük ölçüde betonun altındaki zemin, betonun sınıfı ve donatısı, derzlerin yeri ve zamanı ile dökümden sonraki kür belirler. Kalınlık, beton sınıfı ve donatı, depoya girecek forkliftin, rafların ve stokun yüküne göre bir inşaat mühendisinin hesabıyla seçilmelidir.

Önce yükü tarif edin

Zemin betonunu tasarlayacak mühendis, ilk olarak sizden şunları ister:

Depoda hangi araçlar dolaşacak: transpalet, forklift, kamyon. Teker tipi (dolgu lastik ya da poliüretan) önemlidir.
Raf sistemi olacak mı, raf ayaklarına ne kadar yük gelecek?
Zemine doğrudan istif yapılacak mı?
Zeminde yağ, asit, gübre ya da tuz gibi aşındırıcı bir şey olacak mı?
Soğuk depo gibi sıcaklık farkı olan bir bölüm var mı?

Bu bilgiler olmadan verilen “şu kalınlıkta dökeriz yeter” cevabı tahmindir. Aynı kalınlık bir hasır depoda yıllarca dayanırken ağır raflı bir depoda birkaç ayda çatlayabilir.

Katman katman bir zemin

Tipik bir endüstriyel zeminin yapım sırası şöyledir:

Alt zemin hazırlığı: Bitkisel toprak ve yumuşak dolgu kaldırılır. Gerekiyorsa uygun dolgu malzemesi serilip katman katman sıkıştırılır. Zemin oturursa üstündeki beton da çatlar; bu yüzden en çok tasarruf edilmemesi gereken adım budur.
Nem kesici: Zeminden gelen nemi kesmek için betonun altına genellikle plastik bir örtü serilir. Üstüne kaplama ya da boya yapılacaksa bu daha da önemlidir.
Donatı veya lif: Projeye göre hasır çelik, çelik lif ya da sentetik lif kullanılır. Hasır çeliğin beton içinde doğru yükseklikte kalması için takoz şarttır; zemine yatmış hasır işe yaramaz.
Beton dökümü: Sınıfı projede belirtilen hazır beton, pompa ile ya da doğrudan dökülür, vibratörle sıkıştırılır ve mastarla düzeltilir.
Yüzey işlemi: Beton yeterince sertleşince perdah makinesiyle (halk arasında helikopter) yüzey kapatılır. Aşınma istenen yerlerde perdah sırasında yüzey sertleştirici serpilir.
Derz kesimi: Beton büzülürken çatlamak ister. Derzler, bu çatlağın nerede oluşacağını sizin seçmenizi sağlar. Doğru aralıkta ve doğru zamanda kesilmelidir; geç kesilen derz, çatlağın kendi yolunu bulmasına neden olur.
Kür: Yüzey birkaç gün boyunca nemli tutulur ya da kür maddesi sürülür. Kürsüz beton yüzeyde tozuma ve kılcal çatlak yapar.

Bina kolonlarının etrafında ve duvar diplerinde döşeme yapıdan ayrılmalıdır. Bu izolasyon derzi yapılmazsa kolon çevresinde köşegen çatlaklar sık görülür.

Kaplama mı, çıplak beton mu

Her depo epoksi ya da poliüretan kaplama istemez. Kuru mal depolanan, kirlenmeyen alanlarda sertleştiricili perdahlı beton çoğu zaman yeterlidir. Gıda, ilaç, temiz üretim alanları ya da kimyasal dökülme ihtimali olan yerlerde kaplama gerekebilir. Kaplama yapılacaksa betonun yeterince kuruması beklenir; aceleyle sürülen kaplama kabarır.

Karar verirken temizlik şeklini de düşünün. Yıkanan bir alanda zemin giderlere doğru eğimli yapılmalıdır. Bu eğim döküm öncesinde kotlarla planlanır, sonradan verilemez.

Zemin işini çelik binanın yapımıyla aynı ekibe mi, ayrı bir firmaya mı vereceğinizi de baştan düşünün. Ayrı firmalar çalışacaksa, kolon ayaklarının, kapı eşiklerinin ve giderlerin kotlarını kimin belirleyeceği yazılı olarak netleşmelidir. Aksi halde kapı altında basamak ya da su biriken bir köşe kalabilir.

Çatlak, tozuma ve oturma: nereden gelir

Yeni dökülen bir depo zemininde birkaç ay sonra görülen sorunların çoğu, yukarıdaki adımlardan birinin atlanmasından gelir. Hangisinin atlandığını çoğu zaman sorunun biçimi söyler:

Rastgele, ağ gibi yayılan çatlaklar: Genellikle geç kesilen ya da hiç kesilmeyen derzlerin, ya da yetersiz kürün işaretidir.
Yüzeyde tozuma ve aşınma: Yüzeyin perdah sırasında fazla su ile işlenmesi, sertleştiricinin eksik kalması ya da kürsüzlükten olur.
Bir bölümde çökme ya da derzde basamak: Alt zeminin yeterince sıkıştırılmadığını gösterebilir. Bu, en pahalı düzeltilen sorundur.
Derz kenarlarında kırılma: Forklift tekerinin derzden geçtiği yerlerde, derzin uygun bir dolgu ile doldurulmamasından kaynaklanır.

Bu sorunların bir kısmı onarılabilir, ama bazıları döşemenin sökülüp yeniden yapılmasını gerektirir. Çatlak gördüğünüzde üstüne kendiniz dolgu sürmeden önce nedenini bir mühendise gösterin; derinlemesine bir oturma varsa yüzey tamiri sadece görüntüyü düzeltir.

Tokat’ta zemin betonu dökerken

Tokat’ın iç kesimlerinde kış soğuk geçer. Donma riski olan günlerde dökülen beton, ilk günlerde korunmazsa yüzeyde pullanma ve dayanım kaybı yaşanır. Kışa kalan dökümlerde antifrizli katkı, sıcak su ile üretim, örtme ve gerekirse ısıtma gibi önlemler gerekir; ayrıntısı Tokat kışında beton dökümü yazısında. Yaz aylarında ise sorun tersidir: hızlı buharlaşma yüzeyi çatlatır, kür daha da önem kazanır.

Yeşilırmak ve Kelkit boyundaki alüvyon arazilerde yeraltı suyu yüksek olabilir. Bu tür arsalarda alt zemin hazırlığı ve nem kesici daha dikkat ister; zemin etüdü raporunu zemin betonu tasarımında da kullanın.

KTC Yapı, Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi’nin çelik garajında MR İnşaa Yapıları ile birlikte hasırlı betonarme radye temeli döktü. Otobüs gibi ağır araçların gireceği bir yapıda zemin, taşıyıcı sistemle birlikte düşünülmelidir.

Kontrol listesi

Araç, raf ve istif yüklerini yazılı olarak mühendise verin.
Alt zeminin sıkıştırıldığını, döküm öncesi kontrol ettirin.
Hasır çeliğin takozla doğru yükseklikte durduğunu görün.
Beton sınıfını irsaliyede kontrol edin; numune alınmasını isteyin.
Derz planını önceden çizdirin ve kesim zamanını ustaya bırakmayın.
Kür yapılacak günleri işin programına yazın.
Kolon çevresinde ve duvar diplerinde izolasyon derzi olduğundan emin olun.