Besi ya da süt sığırı ahırı yapımında nelere dikkat edilmeli?

Bir ahırın başarısı, duvarlarından çok içindeki havaya, zemine ve gübrenin nereye gittiğine bağlıdır. Besi ve süt ahırı, hayvan sayısına ve işletmenin büyüme planına göre tasarlanmalı; doğal havalandırma, kaymayan ve kolay temizlenen bir zemin, düzenli bir gübre yönetimi ve kışın soğuğa karşı dengeli bir koruma sağlamalıdır. Süt işletmesinde buna sağım ve süt odası eklenir.

Besi ahırı ile süt ahırı neden farklı

Aynı çatı altında farklı ihtiyaçlar vardır.

Konu	Besi ahırı	Süt ahırı
Hayvanın kalış süresi	Belirli bir besi dönemi	Yıllarca, sürekli üretim
Günlük iş akışı	Yemleme ve temizlik	Yemleme, temizlik ve günde birkaç kez sağım
Ek bölümler	Yem deposu, bakım bölmesi	Sağımhane, süt odası, buzağı ve doğum bölmeleri
Hijyen ihtiyacı	Yüksek	Çok yüksek; süt odası ayrı bir hijyen bölgesi

Süt ahırında hayvanın sağımhaneye gidiş ve dönüş yolu, yemleme ve gübre temizliğiyle çakışmayacak şekilde planlanır. Besi ahırında ise hayvanların gruplanması, giriş ve çıkış için yükleme rampası öne çıkar.

Planlamayı hangi sırayla yapmalı

Ahırı çizime dökmeden önce işletmenin nasıl çalışacağını kâğıt üzerinde kurmak, sonradan yıkıp yeniden yapmaktan çok daha kolaydır. Şu sıra işe yarar:

Kapasiteyi belirleyin: Bugünkü hayvan sayısını ve birkaç yıl içinde ulaşmak istediğiniz sayıyı yazın. Ahırı bugüne göre değil, büyüme planına göre ya da büyümeye uygun şekilde tasarlatın.
Barınma şeklini seçin: Bağlı ya da serbest duraklı sistem, yatak alanı ve gruplama; hepsi alan ihtiyacını ve iş gücünü değiştirir. Bu kararı veteriner hekiminizle ve il tarım ve orman müdürlüğünün teknik personeliyle konuşmak faydalıdır.
Akışı çizin: Yem nereden gelecek, gübre nereye gidecek, hayvan hangi kapıdan girip çıkacak, süt aracı nereye yanaşacak? Bu yollar birbirini kesmemelidir.
Yerleşimi seçin: Yeterli düz alan, su ve elektriğe erişim, kışın açık kalabilecek bir yol ve taşkın riski olmayan bir zemin arayın.
Projeyi hazırlatın: Mimari ve statik proje, zemin durumu ve gübre deposu birlikte ele alınmalıdır.

Havalandırma: ahırın asıl meselesi

Hayvanlar ısı, nem ve amonyak üretir. Kapalı, havasız bir ahırda bunlar birikir; solunum hastalıkları artar, çatı altında yoğuşma olur, çelik ve ahşap çürür. Pek çok işletmede yapılan ilk hata, “hayvan üşümesin” diye ahırı tamamen kapatmaktır.

Doğal havalandırma: Yan duvarlarda açılıp kapanabilen perdeler ya da pencereler ve mahyada sürekli bir hava çıkışı, sıcak ve nemli havanın yukarıdan çıkmasını sağlar.
Yön: Ahırın uzun ekseni, hâkim rüzgâr ve güneş yönüne göre belirlenir. Bunu yerel rüzgârı bilen biriyle konuşun.
Hava cereyanı ile havalandırma farklıdır: Hayvan seviyesinde sert hava akımı istenmez; temiz hava yukarıdan girip yayılmalıdır.
Yalıtım: Çatı altında yalıtım, yaz sıcağını ve kış yoğuşmasını azaltır. Duvarlarda ise ihtiyaç, ahır tipine ve bölgenin iklimine göre değişir.

Zemin, gübre ve su

Zemin: Beton zemin kaymayı önleyecek şekilde pürüzlü ya da oluklu yapılmalıdır. Kayan zemin, ayak ve bacak yaralanmalarının sık görülen nedenlerindendir.
Eğim ve kanallar: Zemin, gübre ve idrarın gideceği kanallara doğru eğimli olmalı. Izgaralı zemin kullanılacaksa altındaki kanal ve depolama hacmi baştan hesaplanır.
Gübre deposu: Gübre ahırın yanına gelişigüzel yığılırsa koku, sinek ve su kirliliği sorunu çıkar. Sızdırmaz bir gübre çukuru ya da platformu, yağmur suyundan ayrılmış biçimde planlanmalıdır. Ayrıntısı hayvancılık işletmesinde atık yönetimi yazısında.
Su: Her bölmede yeterli suluk ve kışın donmayacak bir su hattı gerekir. Donan hat, hayvanın susuz kalması demektir.
Yağmur suyu: Çatı suyu oluklarla toplanıp gübre alanından uzaklaştırılmalı; temiz suyu kirli suyla karıştırmak, depolanacak atığı büyütür.

Taşıyıcı sistem ve malzeme

Ahırlarda geniş açıklık gerektiği için çelik taşıyıcı sistem yaygındır. Betonarme ve ahşap da kullanılabilir. Hangisi seçilirse seçilsin, ahır ortamı nemli ve amonyaklıdır; çeliğin boya ya da galvaniz koruması, ahşabın havalandırılması ve betonun kalitesi buna göre seçilmelidir.

Duvarların alt kısmı, hayvan teması ve temizlik suyu nedeniyle dayanıklı bir malzemeyle, genellikle betonla yapılır. Bölme demirleri, yemlik ve kapılar sağlam ankrajlanır; bir sığırın itişi sanıldığından güçlüdür.

Tokat’ta ahır kurarken

Hayvancılığın önemli bir geçim kaynağı olduğu Tokat’ta ahır için yer seçerken ve izin alırken şunlara bakın:

İzinler: Ahırın yapılacağı yerin imar durumu, tarım arazisiyse 5403 sayılı Kanun kapsamındaki izin ve ruhsat ihtiyacı, yerine göre belediyeden ya da il özel idaresinden öğrenilir. Hayvancılık tarafındaki kayıt ve destek programları için il ve ilçe tarım ve orman müdürlüklerine başvurun. Ayrıntısı tarımsal yapılar için izin yazısında.
Kar ve soğuk: İç kesimlerde ve yüksek köylerde kar yükü çatı hesabında belirleyicidir; kar kayan saçakların önüne kapı koymayın.
Yerleşime mesafe: Koku ve sinek, köyde komşu şikâyetinin başlıca sebebidir. Yerleşime ve su kaynaklarına mesafe kurallarını ilgili idareden öğrenin.
Ulaşım: Yem ve hayvan taşıyan araçların kışın da ahıra ulaşabileceği bir yol düşünün.

Kontrol listesi

Hayvan sayısını bugün için değil, birkaç yıl sonrası için düşünün.
Mahya havalandırmasını ve yan perdeleri projeye baştan koyun.
Zemini kaymaz ve eğimli yaptırın.
Gübre deposunu sızdırmaz ve yağmur suyundan ayrı planlayın.
Su hatlarını dona karşı koruyun.
Çelik elemanları ahır ortamına uygun korumayla seçin.
İzinleri ve destek programı şartlarını inşaata başlamadan öğrenin.