Ev projesini kim çizer: mimarın, mühendisin ve müteahhidin rolleri

Bir evin tek bir projesi yoktur, birbirine bağlı birkaç projesi vardır. Evin planını ve görünüşünü mimar, taşıyıcı sistemini inşaat mühendisi, ısıtma ve su tesisatını makine mühendisi, elektrik tesisatını elektrik mühendisi hazırlar. Zemini jeoloji ya da jeofizik mühendisi inceler, parseli harita mühendisi ölçer. Müteahhit bu projeleri sahada uygular, yapı denetim firması ve şantiye şefi de uygulamanın projeye uygun olduğunu imzayla takip eder.

Projeyi hazırlayanlar ve sorumlulukları

Her proje, o meslekten yetkili bir kişinin imzasıyla belediyeye ya da il özel idaresine sunulur. İmza, sorumluluk demektir. Kimin neyi çizdiğini bilmek, bir sorun çıktığında kime soracağınızı da gösterir.

Kim	Ne hazırlar	Sizin için anlamı
Mimar	Mimari proje: plan, kesit, görünüş, vaziyet planı	Odaların yeri, ışık, giriş, cephe ve imar şartlarına uyum
İnşaat mühendisi	Statik (betonarme ya da çelik) proje	Binanın deprem ve yükler altında ayakta kalması
Makine mühendisi	Sıhhi tesisat, ısıtma, doğalgaz, havalandırma projeleri	Suyun, ısının ve atık suyun doğru çalışması
Elektrik mühendisi	Elektrik ve topraklama projesi	Güvenli tesisat, yeterli priz ve hat kapasitesi

Bunlara ek olarak iki uzmanlık daha işin başında devreye girer:

Jeoloji ya da jeofizik mühendisi: Zemin etüdünü yapar. Statik proje bu rapora dayanır.
Harita mühendisi: Parselin ölçümünü yapar, sahada aplikasyonla binanın yerini işaretler.

Projelerin sırası neden önemli

Projeler birbirinden bağımsız çizilmez. Doğru sıra şöyledir:

İmar durumu ve zemin etüdü: Mimarın ve mühendisin üzerinde çalışacağı zemin bilgisi.
Mimari avan proje: Plan fikri sizinle birlikte olgunlaşır. Bu aşamada değişiklik bir çizim düzeltmesidir; inşaat başladıktan sonra ise söküm, malzeme ve zaman demektir.
Statik proje: İnşaat mühendisi, mimari plana göre kolon, kiriş ve perde yerlerini belirler. İyi bir sonuç için mimar ve mühendis bu aşamada birlikte çalışmalıdır; mimari plan, taşıyıcı sisteme uygun olacak şekilde düzeltilebilir.
Tesisat projeleri: Mimari ve statik projeye göre boru ve kablo güzergâhları belirlenir.
Ruhsat başvurusu: Bütün projeler yapı denetim firmasının incelemesinden sonra kuruma sunulur.

En yaygın sorun, mimari planın statik hesap düşünülmeden kesinleşmesidir. Geniş açıklıklar, kolonsuz salonlar ya da üst üste gelmeyen duvarlar, ancak taşıyıcı sistem buna göre tasarlanırsa güvenli olur.

Sahada kim ne yapar

Proje onaylandıktan sonra roller değişir:

Müteahhit (yüklenici): Projeyi uygular, malzemeyi ve işçiliği sağlar. Müteahhitlerin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın YAMBİS sisteminde kayıtlı bir yetki belgesi olur; bunu YAMBİS üzerinden sorgulayabilirsiniz. Ayrıntısı müteahhit yetki belgesi yazısında.
Şantiye şefi: İşi sahada yöneten, uygulamanın projeye ve mevzuata uygunluğundan imzayla sorumlu olan meslek insanıdır. Konuyu şantiye şefi yazısında ele aldık.
Yapı denetim firması: 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun kapsamındaki yapılarda projeleri inceler, temel, donatı, beton ve tesisat gibi kritik aşamaları denetler. Firmayı yapı sahibi serbestçe seçmez; firma Bakanlığın elektronik sistemi üzerinden görevlendirilir. Güncel usulü ve ödemenin nasıl yapılacağını ruhsatı veren idareye sorun.
Proje müellifleri: Sahada projeyle ilgili bir soru çıktığında başvurulacak kişilerdir. Projeden sapma gerekiyorsa çözümü onlar üretir, gerekiyorsa proje tadilatı yapılır.

Projeyi çizen ile evi yapan aynı firma olabilir mi

Olabilir. Anahtar teslim çalışan firmalar çoğu zaman mimar ve mühendislerle birlikte çalışır, projeleri koordine eder ve sonra uygular. Bu yolun avantajı, projeyi çizenle sahada uygulayanın aynı masada oturmasıdır; plan, sahada yapılabilecek şekilde baştan düşünülür.

Yine de iki şeyi bilmekte fayda var. Birincisi, projeyi bir firma koordine etse bile her projenin imzası, o meslekten yetkili bir kişiye aittir ve sorumluluk o imzayla gelir. İkincisi, yapı denetim firması ne müteahhidin ne de proje müellifinin yerine geçer; o, bağımsız bir kontrol halkasıdır. Projeleri ayrı ayrı bürolara da çizdirebilirsiniz; bu durumda koordinasyonu kimin yapacağını, yani mimar, statikçi ve tesisatçıların birbirinin çizimini görüp görmeyeceğini baştan konuşun. Anahtar teslim konut hizmetinde bu koordinasyon işin bir parçasıdır.

Ev sahibi olarak sizin rolünüz

Yapı sahibi olarak siz de bu zincirin bir halkasısınız. Kararlarınız ne kadar erken ve net olursa, projeler o kadar az değişir. Şunları akılda tutun:

İhtiyaç listenizi (oda sayısı, yaşayacak kişiler, ileride kat ilavesi düşüncesi) mimara ilk görüşmede verin.
Projeyi imzalamadan önce planı kendi hayatınıza göre okuyun: mutfaktan yemek masasına, yatak odasından banyoya yürüyün.
Sahada ustanın “şu duvarı kaldıralım, şu kolonu kaydıralım” önerisini proje müellifine sormadan kabul etmeyin.
Proje değişikliklerini yazılı yaptırın; sözlü değişiklik iskân aşamasında sorun çıkarır.

Tokat’ta proje sürecinde dikkat edilecekler

Tokat’ta deprem tehlikesi yüksektir; Kuzey Anadolu Fayı Kelkit vadisi boyunca il sınırlarından geçer. Bu yüzden statik proje, il genelindeki bir değerle değil, arsanın konumu ve zemin sınıfıyla hesaplanmalıdır. Projenin bu arsa için çizildiğinden emin olun; “komşunun projesini uyarlayalım” yaklaşımı kabul edilemez.

İklim de projeye girer. Soğuk ve karlı kışlar, çatının kar yüküne göre hesaplanmasını ve ısı yalıtımının proje aşamasında belirlenmesini gerektirir. Belediye sınırları içindeki arsalarda projeler belediyeye, köylerde ise genellikle il özel idaresine sunulur.

KTC Yapı, Turhal’daki 300 konutluk yerleşkede proje yönetimi ve şantiye şefliği yaptı. Büyük bir şantiyede de küçük bir evde de esas aynıdır: projeler birbirine uymalı, sahada uygulanan her şey bir projeye dayanmalıdır.

Sık yapılan hatalar

Mimari planı statik hesap düşünülmeden kesinleştirmek.
Zemin etüdü yapılmadan statik proje çizdirmek.
Projeyi yalnızca “ruhsat için” görüp sahada başka bir ev yapmak.
Müteahhidin yetki belgesini sorgulamamak.
Sahadaki değişiklikleri proje müellifine sormadan yapmak.
Tesisat projesini sonraya bırakıp duvarları kırarak boru döşemek.