Eski binalarda elektrik tesisatı neden yenilenmeli?

Eski bir binanın elektrik tesisatı, döşendiği yıllardaki birkaç lamba, bir buzdolabı ve bir televizyon için hesaplanmıştı. Bugün aynı hatlara çamaşır ve bulaşık makinesi, elektrikli fırın, ısıtıcı, klima ve kombi bağlanıyor. Kablolar bu yükü taşıyacak kesitte değilse ısınır, yalıtımları sertleşip çatlar ve yangın riski doğar. Topraklama ve kaçak akım koruması olmayan bir tesisat ise elektrik çarpmasına karşı sizi korumaz. Bu yüzden eski binada tesisatı yenilemek bir konfor değil, güvenlik işidir.

Eski tesisatın tehlikeli olduğunu gösteren işaretler

Elektrik tesisatı da duvarın içindedir ve çoğu zaman sorun büyüyene kadar fark edilmez. Şu belirtilerden birini görüyorsanız bir elektrikçiye baktırın:

Sigortalar sık atıyor: Özellikle ısıtıcı ya da fırın açılınca atıyorsa hat aşırı yükleniyor demektir. Sigortayı daha büyüğüyle değiştirmek sorunu çözmez, kabloyu korumasız bırakır.
Prizler ve fişler ısınıyor: Elle dokunduğunuzda ılık olan priz, gevşek bağlantı ya da yetersiz kablo işaretidir.
Yanık kokusu, kararmış priz kapakları, cızırtı sesi: Bunlar acil durumdur; o hattın sigortasını kapatın ve kullanmayın.
Lambalar titriyor ya da kararıyor: Büyük bir cihaz çalışınca ışıklar sönükleşiyorsa hat zayıftır.
Toprak bağlantısı olmayan prizler: İki delikli eski prizler, topraklı fişleri olan bugünkü cihazlar için uygun değildir.
Eski tip sigorta kutusu: Buşonlu (vidalı) sigortalar ve kaçak akım rölesi olmayan pano, tesisatın eskidiğini gösterir.
Uzatma kabloları ve çoklu prizler: Bir odada sürekli uzatma kablosuyla yaşıyorsanız priz sayısı ve dağılımı ihtiyaca yetmiyordur.

Yenilemede neler değişir

Kapsamlı bir yenileme genellikle şunları içerir:

Proje ve yük hesabı: Hangi odada hangi cihazların çalışacağı belirlenir, hatlar buna göre ayrılır. Mutfak, banyo, çamaşır makinesi, kombi ve klima gibi yüksek güç çeken noktalar için ayrı hatlar düşünülür.
Kabloların değişmesi: Eski kablolar sökülür, yeni kablolar boru (spiral) içinde çekilir. Böylece ileride kablo değiştirmek için duvar kırmak gerekmez.
Topraklama: Binanın topraklama tesisatı kontrol edilir; yoksa ya da yetersizse yapılır. Topraklama, cihazın kasasına kaçan elektriğin üzerinizden değil, topraktan geçmesini sağlar.
Kaçak akım rölesi: Panoya konulan bu cihaz, bir insanın üzerinden toprağa akım geçtiğini algılayınca devreyi çok kısa sürede keser. Özellikle banyo ve mutfak gibi ıslak alanlarda hayat kurtarır.
Yeni pano ve otomatik sigortalar: Her hat için kablonun kesitine uygun otomatik sigorta seçilir ve pano etiketlenir.
Priz ve anahtarlar: Topraklı prizler, ıslak alanlarda uygun koruma sınıfında malzeme kullanılır.

Elektrik tesisatı yenilemesi yetkili bir elektrikçi ya da elektrik mühendisi tarafından yapılmalıdır. Sayaç ya da abone gücü değişecekse, örneğin ısıtma için elektrikli sisteme geçiliyorsa, elektrik dağıtım şirketinin süreçleri devreye girer; bunu işe başlamadan elektrikçinize sorun.

Elektrikçiyi çağırmadan önce hazırlayabilecekleriniz

Elektrikçinin keşfi, sizin vereceğiniz bilgiyle çok daha isabetli olur. İşe başlamadan şunları hazırlayın:

Evde hangi büyük cihazların olduğunu ve ileride neler ekleyeceğinizi yazın: klima, elektrikli ocak, kurutma makinesi, elektrikli araç şarjı gibi.
Hangi sigortanın hangi odayı beslediğini bir kâğıda not edin; bilinmeyenleri işaretleyin.
Isınan, kararan ya da gevşeyen prizlerin yerini fotoğraflayın.
Mobilya yerleşimini düşünün: Yatağın iki yanında, çalışma masasının yanında ve televizyonun arkasında priz isteyip istemediğinize şimdi karar verin.

Yenileme bittiğinde elektrikçiden pano şemasını, hangi hattın nereye gittiğini gösteren bir listeyi ve yapılan ölçümlerin sonuçlarını isteyin. Bu belgeler, ileride bir arıza ya da satış sırasında işinizi kolaylaştırır.

Apartmanda kendi dairenizi yenilerken

Daire içindeki tesisat sizin sorumluluğunuzdadır, ama sayaçtan dairenize gelen besleme hattı ve binanın topraklaması ortak tesisattır. Daire içini yeniledikten sonra hâlâ zayıf ve eski bir besleme hattına bağlı kalmak, sorunu yarım çözmektir. Binanın genelinde topraklama ve ana hatlar eskiyse bunu yöneticiyle konuşun; ortak tesisatın yenilenmesi kat malikleri kurulunda karara bağlanır.

Merdiven, bodrum ve sığınak aydınlatması gibi ortak alan hatları da çoğu zaman en eski ve en bakımsız kısımdır. Burada çıkan bir arıza, bütün binayı etkileyebilir.

Tokat’ta eski binalarda elektrik

Elektrik tesisatının en zor sınavı kıştır, özellikle iç kesimlerde ve yüksek köylerde. Doğalgaz bağlantısı olmayan ya da yeterince ısınmayan evlerde elektrikli ısıtıcı kullanımı artar. Eski tesisatın en çok zorlandığı zaman da budur: aynı hatta iki ısıtıcı ve bir su ısıtıcı çalıştığında kablo, taşıyabileceğinden fazla akım çeker. Kış gelmeden önce tesisata baktırmak bu yüzden önemlidir.

Köy evlerinde ve eski yığma binalarda kablolar zaman zaman sıva üstünden, ahşap kirişler ya da tavan tahtaları boyunca geçirilmiştir. Ahşapla temas eden ısınmış bir kablo daha büyük yangın riski taşır. Ahır ve samanlık gibi ek binalara evden uzatılan geçici hatlar da sık görülen bir tehlikedir; bunlar için ayrı ve korumalı hat çekilmelidir. Nemli bodrum ve ahırlarda kullanılan malzeme de neme uygun seçilmelidir.

Elektrik tesisatı yenilemesini, sıhhi tesisat ve sıva işleriyle aynı tadilata koymak kırımı bir kez yapmanızı sağlar. Tesisatı birlikte ele almak için eski evde tesisat yenileme yazısına da bakabilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

Sık atan sigortayı daha büyük amperli sigortayla değiştirmek.
Kaçak akım rölesini “sık atıyor” diye devreden çıkarmak; röle atıyorsa bir yerde kaçak vardır.
Topraklı priz takıp arkasına toprak hattı bağlamamak.
Kabloları boru kullanmadan doğrudan sıvanın içine gömmek.
Yenilemeyi yetkisiz kişilere yaptırmak ve pano şemasını almamak.
Isıtıcıları uzatma kablosu ve çoklu prizle çalıştırmak.