Eski evde sıhhi tesisat yenilemesi ne zaman gerekir?

Musluktan gelen su ilk açılışta kahverengi akıyorsa, basınç yıllar içinde belirgin biçimde düştüyse, aynı duvarda ikinci kez kaçak çıktıysa ya da giderlerden koku geliyorsa tesisat ömrünü tamamlamaya yakın demektir. Özellikle eski galvaniz borular içten paslanıp daralır ve bir noktayı tamir etmek, birkaç ay sonra yanındaki noktanın patlamasını önlemez. Banyo, mutfak ya da genel bir tadilat planlıyorsanız tesisatı aynı anda yenilemek, aynı duvarları iki kez kırmaktan kurtarır.

Eski tesisatın verdiği işaretler

Tesisat, duvarın içinde olduğu için sorun genellikle dolaylı belirtilerle kendini gösterir. Şunlara dikkat edin:

Renkli ya da tortulu su: Özellikle sabah ilk açılışta gelen paslı su, boruların içten korozyona uğradığını gösterir.
Basınç kaybı: Bütün musluklarda birden basınç düştüyse sorun ana hatta, sadece birinde düştüyse o kola ait olabilir.
Duvar ve tavanda leke: Alt katın tavanında yayılan sarı leke, kabaran boya ya da derzlerde kararma gizli bir kaçağa işaret eder.
Sayaç testi: Bütün muslukları kapatın ve sayaca bakın. Sayaç dönmeye devam ediyorsa bir yerde su kaçıyordur.
Gider kokusu ve yavaş akış: Eski döküm ya da beton gider boruları çatlar, kökler veya tortu ile tıkanır; koku sifon eksikliğinden de gelebilir.
Gürültü: Musluk kapanınca borularda vuruntu, tesisatın gevşek bağlandığını ya da basıncın dengesiz olduğunu gösterebilir.

Bu belirtilerden biri tek başına her şeyi değiştirmeyi gerektirmez. Ama birkaçı bir arada görülüyorsa ve bina eski ise, parça parça tamir yerine bütün hattı ele almak mantıklıdır.

Tamir mi, komple yenileme mi

Kararı verirken üç soruya bakın:

Boruların cinsi ve yaşı ne? Eski galvaniz su boruları ve eski gider boruları, yeni polipropilen (PPR) ya da çok katmanlı borularla değiştirildiğinde sorunların çoğu biter. Tesisatın bir kısmı daha önce yenilendiyse hangi kısmının eski kaldığını bulmak önemlidir.
Kaçak tekrar ediyor mu? Aynı hattan ikinci, üçüncü kez kaçak çıkıyorsa her tamir yeni kırım, yeni seramik ve yeni boya demektir. Toplamda bütün hattı değiştirmek daha az masraf ve daha az rahatsızlık getirebilir.
Yakında tadilat var mı? Banyo ya da mutfak yenilenecekse tesisatı o sırada değiştirmek neredeyse zorunludur. Yeni seramiğin altında eski boru bırakmak, birkaç yıl sonra yeni seramiği kırmak anlamına gelir. Süreci banyo yenileme ve mutfak tadilatında tesisat yazılarında anlattık.

Komple yenilemede su hattı genellikle sayaçtan sonraki ana vanadan başlar; her ıslak hacme ayrı vana konulması, ileride bir arızada bütün evin suyunu kesmeden çalışmayı sağlar. Gider hattında eğim, temizleme kapakları ve her cihazda sifon kontrol edilmelidir.

Yenileme hangi sırayla yapılır

İyi planlanmış bir tesisat yenilemesi genellikle şu sırayı izler:

Keşif: Usta ya da mühendis mevcut hattı, vanaların yerini ve ıslak hacimlerin konumunu görür. Yeni cihazlar (çamaşır makinesi, bulaşık makinesi, kombi) nereye gelecekse bu aşamada söylenir.
Kırım ve söküm: Seramik ve sıva, boru güzergâhı boyunca açılır. Eski borular mümkün olduğunca sökülür, duvarda kör bırakılmaz.
Döşeme: Yeni su ve gider hatları döşenir, gider eğimleri kontrol edilir.
Basınç testi: Duvar kapanmadan önce hat basınç altında bekletilir ve kaçak olmadığı görülür. Bu adım atlanırsa sorun ancak yeni seramik döşendikten sonra ortaya çıkar.
Kapama ve kaplama: Sıva, su yalıtımı ve seramik yapılır; armatürler takılır.

Yeni hattın fotoğraflarını ölçüleriyle birlikte saklayın. Yıllar sonra duvara bir raf takarken ya da arıza ararken bu fotoğraflar çok işe yarar.

Apartmanda ve müstakil evde farklar

Apartmanda dairenin içindeki hat sizin, binayı dikey olarak dolaşan ana su ve gider kolonları ise genellikle ortak alandır. Daire içini yenileyip eski kolona bağlamak, sorunu yarım çözmek olabilir. Kolonda sorun varsa yöneticiyle konuşun; ortak tesisatın yenilenmesi kat malikleri kurulunda karara bağlanır. Alt kattaki komşunun tavanına su indiyse önce kaynağı bulun: kendi daireniz mi, kolon mu?

Müstakil evde ise bütün hat sizindir; ama bahçeden geçen bağlantı borusu ve kanalizasyon ya da fosseptik bağlantısı da işin parçasıdır. Belediye şebekesine bağlantıda yapılacak değişiklikler için su ve kanalizasyon idaresine danışın.

Tokat’ta tesisatı yenilerken

Tokat’ın soğuk kışları, tesisat yenilemenin zamanlamasını ve detayını etkiler:

Dış duvarlardan, yalıtımsız çatı arasından ya da bodrumun soğuk kısmından geçen borular donabilir. Yenilemede boruları mümkün olduğunca sıcak iç duvarlardan geçirmek ve zorunlu yerlerde yalıtmak gerekir.
Kışın boş kalan köy evlerinde ve yazlıklarda, tesisatı boşaltabilmek için en alçak noktada bir boşaltma vanası koymak donma hasarını önler.
Suyun sert ve kireçli olduğu yerlerde armatürlerde ve şofben ya da kombi eşanjöründe kireç birikir. Suyunuzun özelliğini bilmiyorsanız su idaresinden ya da bir laboratuvardan öğrenebilirsiniz; filtre gerekip gerekmediğine buna göre karar verilir.
Eski köy evlerinde gider çoğu zaman bahçedeki bir çukura ya da fosseptiğe bağlıdır. Yenileme, bu bağlantıyı gözden geçirmek için de iyi bir fırsattır.

Kırım gerektiren tesisat işlerini kış ortasında, evde yaşanırken yapmak zordur. Planlı bir yenilemeyi ilkbahar ya da yaz aylarına koymak, işi daha rahat yürütür. Acil bir kaçak ise beklemez: önce vanayı kapatıp kaçağı durdurun, kalıcı çözümü sonra planlayın.

Kontrol listesi

Sayaç testini yapın; bütün musluklar kapalıyken sayacın durduğunu görün.
Tesisatın hangi yıl ve hangi malzemeyle döşendiğini öğrenmeye çalışın.
Lekeleri ve kaçak noktalarını fotoğraflayıp tarih notu düşün.
Tadilat varsa tesisatı aynı anda yenileyin; yeni seramiğin altında eski boru bırakmayın.
Her ıslak hacme ayrı vana, gider hattına temizleme kapağı isteyin.
Duvar kapanmadan önce hatta basınç testi yapıldığını görün ve fotoğrafını alın.
Dış duvar ve soğuk bölgelerden geçen boruları yalıtın.