Belediyeler çevre düzenleme ve park ihalesi hazırlarken nelere dikkat etmeli?

Park ve çevre düzenleme işleri basit görünür ama ihale dosyasında en sık eksik bırakılan işlerden biridir. Belediyenin dikkat etmesi gereken dört şey vardır: görünen peyzajın altındaki altyapıyı (drenaj, sulama, aydınlatma) projede çözmek, oyun ve spor alanlarında güvenlik standartlarını şartnameye yazmak, bölgenin iklimine dayanıklı bitki ve malzeme seçmek ve dikimden sonraki bakım ile bitki tutma sorumluluğunu sözleşmede açıkça tanımlamak. Bunlar eksik kalırsa park, açılıştan bir iki mevsim sonra bakımsız görünmeye başlar.

Proje: görünmeyen kısım asıl iştir

Bir parkın kalıcılığını yürüyüş yolunun deseni değil, altındaki katmanlar belirler.

Drenaj ve yağmur suyu: Yollarda, meydanlarda ve oyun alanlarında suyun nereye gideceği projede çözülmelidir. Eğimler, ızgaralar, drenaj boruları ve yağmur suyu bağlantısı. Su biriken bir zemin, ilk kışta donla kabarır.
Sulama: Su kaynağı, sayaç, hat güzergâhı ve sulama sisteminin türü. Sulama düşünülmeden dikilen çim ve ağaç, ilk yaz kurur.
Aydınlatma ve elektrik: Direk yerleri, kablo güzergâhı, topraklama ve enerji bağlantısı. Aydınlatma, akşam kullanımı ve güvenlik için önemlidir.
Zemin ve dolgu: Eski dolgu, moloz ya da yumuşak zemin üzerinde yapılan yollar oturur. Gerekirse zemin iyileştirmesi projeye girmelidir.
Mevcut ağaçlar ve altyapı: Korunacak ağaçlar, yer altındaki su, kanalizasyon, doğalgaz ve elektrik hatları keşifte işaretlenmelidir.

Uygulama projesi bu disiplinleri birlikte çözmeli; peyzaj mimarı, inşaat, elektrik ve gerekirse makine mühendisi aynı paftalar üzerinde çalışmalıdır.

Oyun ve spor alanlarında güvenlik

Çocuk oyun alanları, çevre düzenleme işlerinin en hassas kısmıdır. Şartnamede şunları netleştirin:

Ekipman standardı: Oyun ekipmanlarının ilgili Türk ve Avrupa standartlarına (TS EN 1176 serisi gibi) uygunluğu ve bunu gösteren belgelerin teslimi.
Darbe sönümleyici zemin: Ekipmanın düşme yüksekliğine uygun kauçuk, kum ya da benzeri bir zemin. Zemin standardı da şartnamede belirtilmelidir.
Güvenlik alanları: Ekipmanlar arasındaki mesafeler ve kullanım alanlarının birbirine taşmaması.
Erişilebilirlik: Yürüme güçlüğü olan, tekerlekli sandalye ya da bebek arabası kullanan ziyaretçiler için rampa, eğim ve yüzey seçimi.
Teslim belgeleri: Montaj sonrası kontrol raporu, bakım talimatları ve yedek parça bilgisi.

Spor alanlarında da zemin altı hazırlığı, drenaj ve çit sistemi şartnamede ayrıntılı tarif edilmelidir. Sentetik çim ya da kauçuk yüzey, altındaki tabaka düzgün değilse kısa sürede bozulur.

Malzeme ve bitki seçimi

Malzeme seçimi, hem ilk maliyeti hem de yıllarca sürecek bakım giderini belirler.

Sert zeminler: Parke taşı, baskı beton, doğal taş ve asfalt gibi seçeneklerin dona dayanımı, onarım kolaylığı ve kayganlığı farklıdır. Karşılaştırmasını baskı beton mu parke taşı mı yazısında yaptık.
Kent mobilyası: Bank, çöp kutusu ve aydınlatma elemanlarında yedek parça ve bakım kolaylığı düşünülmelidir.
Bitkiler: Yöreye uyumlu, suya ve soğuğa dayanıklı türler bakım yükünü azaltır. Bitki listesi, fidan boyu ve kök yapısı (tüplü, topraklı) şartnamede açıkça yazılmalıdır.
Teknik şartnamede marka yazmayın: Ürün özelliği tanımlayın, marka ya da model belirtmeyin. Bu, kamu ihale mevzuatının da gereğidir.

Keşif ve yaklaşık maliyette park işlerine özgü kalemler

Park işlerinde yaklaşık maliyet, bina işlerinden farklı kalemler içerir ve bunlar sık atlanır:

Toprak işleri: Bitkisel toprak serimi, mevcut toprağın ıslahı, kazı fazlasının taşınması.
Geçici işler: Şantiye çiti, yaya yönlendirmesi ve mevcut ağaçların koruma önlemleri.
Altyapı bağlantıları: Su, elektrik ve yağmur suyu bağlantıları için ilgili kurumlardan alınacak izinler ve bağlantı bedelleri.
Bakım dönemi: Dikim sonrası bakım sözleşmeye konacaksa, sulama ve işçilik giderleri de keşfe girmelidir.

Bu kalemleri atlayan bir yaklaşık maliyet, gerçekçi teklifleri sınır değerin dışına iter ya da uygulama sırasında iş artışına yol açar.

Dikim, bakım ve tutma sorumluluğu

Çevre düzenleme işlerinin kendine özgü bir sorunu vardır: bitkiler canlıdır ve teslimden sonra kuruyabilir. Bunun için:

Dikim dönemi: Dikimin uygun mevsimde yapılması iş programında gösterilmelidir. Yaz ortasında ya da don döneminde dikim, kayıp riskini artırır.
Bakım süresi: Dikimden sonra belirli bir süre sulama, budama ve ilaçlama gibi bakımın yüklenici tarafından yapılacağı sözleşmede tanımlanabilir.
Tutma kontrolü: Kuruyan bitkilerin yüklenici tarafından yenilenmesi ve bunun nasıl tespit edileceği yazılı olmalıdır.
Teslim sonrası bakım planı: Park, belediyenin park ve bahçeler birimine teslim edilirken sulama programı, budama takvimi ve ekipman bakım talimatları da devredilmelidir.

Tokat’taki parklar için yerel notlar

Kış ve don: Parkın yolları her kış don ve kar küremeyle sınanır. Don derinliğine uygun temel ve alt tabaka, iyi çalışan drenaj ve kar temizliğine dayanıklı yüzeyler seçilmelidir. Kar küreme aracının geçeceği yollarda kenar taşı ve yüzey buna göre düşünülmelidir.
Yazın sulama: Yaz aylarında sulama ihtiyacı belirgin biçimde artar. Su kaynağının yaz boyunca yetip yetmeyeceğini, sulama sistemini ve gölge alanlarını baştan düşünün.
Kuzeydeki ilçeler: Niksar ve Erbaa gibi daha yağışlı yerlerde drenaj kapasitesi ve yüzey suyunun yönlendirilmesi öne çıkar.
Ölçek ve deneyim: KTC Yapı, Turhal’daki 300 konutluk yerleşkede ana yükleniciye bağlı olarak proje yönetimi ve şantiye şefliği yaptı; yerleşkede 18.000 m² peyzaj ile 5.000 m² oyun ve fitness alanı yer alıyor. Bu ölçekteki işlerde altyapının peyzajdan önce bitirilmesi, sonradan kazı yapılmasını önler.

Sık yapılan hatalar

Peyzaj projesini drenaj, sulama ve aydınlatma çözülmeden ihaleye çıkarmak.
Oyun ekipmanı ve zemin standartlarını şartnameye yazmamak.
Bitki listesinde boy, kök yapısı ve tür bilgisini belirsiz bırakmak.
Dikim sonrası bakım ve tutma sorumluluğunu sözleşmede tanımlamamak.
Mevcut yer altı hatlarını keşifte işaretlememek.
Teknik şartnamede marka ya da model belirtmek.
Parkı bakım planı olmadan teslim almak.