Yaşlı aile üyeleri için evde erişilebilirlik düzenlemesi nasıl yapılır?

En etkili düzenleme, en pahalı olanı değil, düşmeyi önleyendir. Yaşlılar için evdeki en riskli yerler genellikle banyo, merdiven, giriş basamakları ve gece karanlıkta yürünen yatak odası ile tuvalet arasındaki yoldur. Banyoya sağlam tutunma barları ve eşiksiz bir duş alanı, zemine kaymaz kaplama, merdivenlere iki taraflı korkuluk ve yeterli aydınlatma yapmak, çoğu evde büyük bir inşaat gerektirmeden riski belirgin biçimde azaltır. Daha büyük işler, örneğin yatak odasını giriş katına almak ya da rampa yapmak, evde yaşayacak kişinin ihtiyacına göre planlanmalıdır.

Önce evi yaşlının gözüyle gezin

Düzenlemeye başlamadan önce evde yaşayacak kişiyle birlikte günlük rutini adım adım düşünün. Sabah yataktan kalkmak, tuvalete gitmek, banyo yapmak, mutfakta çay koymak, kapıyı açmak, bahçeye çıkmak. Her adımda şu soruları sorun:

• Nerede tutunacak bir yer arıyor?
• Hangi basamakta ya da eşikte ayağı takılıyor?
• Gece kalktığında ışığı açmak için yürümesi gerekiyor mu?
• Yere düşerse kimseye nasıl haber verir?
• İleride yürüteç ya da tekerlekli sandalye kullanması gerekirse bu yol yeterince geniş mi?

Bu gezinin notları, hangi işin öncelikli olduğunu gösterir. Düzenlemeyi kişinin kendisine danışmadan yapmamaya da özen gösterin: kendi evinde değişikliği istemeyen ya da tutunma barını “hasta gibi” hissettirdiği için kullanmayan yaşlılar az değildir. Görünüşü evin geri kalanıyla uyumlu ürünler seçmek ve kararı birlikte vermek, yapılan düzenlemenin gerçekten kullanılmasını sağlar. Fizyoterapist ya da hekimin önerisi varsa onu da işin içine katın; kişinin hareket kabiliyetine göre ihtiyaç değişir.

Banyo: en çok kazanın olduğu yer

Islak zemin, sert yüzeyler ve dar alan banyoyu evin en riskli odası yapar. Yapılabilecekler:

1. Tutunma barları: Klozetin yanına ve duş alanına konur. Bunlar havlu askısı değildir; kişinin bütün ağırlığını taşıyacak biçimde duvara sağlam tespit edilmelidir. Duvar gazbeton, tuğla ya da alçıpan ise dübel ve bağlantı buna göre seçilmelidir. Alçıpan duvarda arkasına önceden takviye konulmalıdır.
2. Eşiksiz duş: Küvet ya da yüksek duş teknesi yerine zeminle aynı kotta, süzgece doğru eğimli bir duş alanı. Bu iş zeminin kırılmasını, su yalıtımının yeniden yapılmasını ve gider kotunun ayarlanmasını gerektirir.
3. Duş taburesi ya da duvara katlanan oturak: Ayakta duramayan kişi için oturarak duş almak büyük rahatlık sağlar.
4. Kaymaz zemin: Islakken kaymayan yüzey dokusunda seramik. Parlak ve cilalı karolardan kaçının.
5. Klozet yüksekliği: Çok alçak klozetten kalkmak zordur. Yükseltici ya da daha yüksek bir model düşünülebilir.
6. Kapı: Banyo kapısı dışarı açılmalı ya da sürgülü olmalıdır. İçeride düşen birinin önüne kapı takılırsa kapı açılamaz. Kilidin dışarıdan açılabilen tipte olması da önemlidir.
7. Termostatik batarya: Suyun aniden çok ısınmasını önler, yanma riskini azaltır.

Banyo tadilatının genel sürecini banyo yenileme yazısında anlattık.

Ev içinde yürüme yolları

• Eşikler: Odalar arasındaki eşikleri kaldırın ya da eğimli geçiş profilleriyle yumuşatın.
• Halılar: Kenarı kalkan küçük halılar en sık takılma sebebidir. Kaldırın ya da altına kaydırmaz serin.
• Aydınlatma: Yatak odasından tuvalete giden yolda gece lambası ya da hareketle yanan bir ışık. Anahtarlar kapı girişinde ve kolay ulaşılır yükseklikte olmalıdır.
• Merdiven: İki tarafta korkuluk, basamak burunlarında kaymaz ve görünür bir şerit. Basamak yükseklikleri eşit değilse bir ustaya düzelttirin.
• Kapı genişliği: Yürüteç ve tekerlekli sandalye için dar kapılar sorun olur. Kapı genişletmek duvarda değişiklik demektir; o duvarın taşıyıcı olup olmadığına bir inşaat mühendisi karar vermelidir.
• Mutfak: Sık kullanılan eşyaları üst dolaplardan bel ve göz hizasına indirin. Yükseğe uzanmak için tabureye çıkmak tehlikelidir.

Tokat’ta yaşlı dostu ev

Tokat’ta pek çok yaşlı, eğimli arsalarda, girişi basamaklı müstakil evlerde ya da köy evlerinde yaşıyor. Bu evlerde iç düzenleme kadar dış giriş de önemlidir:

• Kar ve buz: Kışın giriş basamakları ve avlu buzlanır. Basamakların üstüne bir saçak ya da sundurma, kaymaz yüzey ve iki taraflı korkuluk düşmeyi önler. Basamak yerine rampa düşünülüyorsa eğim, uzunluk ve sahanlık bir mühendis ya da mimarla hesaplanmalıdır.
• Isınma: Sobalı evlerde soba yakmak, odun ve kömür taşımak yaşlılar için hem yorucu hem de tehlikelidir. Kombi ve radyatörlü sisteme geçiş bu açıdan da düşünülebilir; ayrıntısı sobalı evden doğalgaza geçiş yazısında.
• Dışarıdaki tuvalet ve banyo: Bazı köy evlerinde ıslak hacim avludadır. Kışın gece dışarı çıkmak ciddi risktir; ev içine bir ıslak hacim eklemek öncelikli bir iş olabilir.
• Tek katta yaşam: İki katlı evde yatak odası ve banyoyu giriş katına almak, merdiveni günlük hayattan çıkarır.

Yurt dışında ya da başka bir şehirde yaşayan çocukların Tokat’taki anne babası için yaptırdığı bu işlerde, sahayı yerinde takip edecek birinin olması işin doğru yapılmasını sağlar.

Kontrol listesi

• Günlük rutini yaşlı kişiyle birlikte adım adım gözden geçirin.
• Banyoya ağırlık taşıyacak biçimde tespit edilmiş tutunma barları koydurun.
• Küvet ya da yüksek duş teknesi yerine eşiksiz duş alanını değerlendirin.
• Banyo kapısının dışarı açılmasını ya da sürgülü olmasını sağlayın.
• Gece yürünen yola otomatik ya da sürekli yanan bir ışık koyun.
• Merdivenlere iki taraflı korkuluk ve kaymaz basamak burnu yaptırın.
• Kapı genişletme ve duvar değişikliklerinde önce taşıyıcılığı kontrol ettirin.