Metraj ve keşif nedir, teklifin içini nasıl okurum?

Metraj, projeden hesaplanan iş miktarlarıdır: kaç metreküp beton, kaç ton demir, kaç metrekare duvar, sıva ya da seramik. Keşif ise bu miktarların her birinin birim fiyatıyla çarpılıp toplanmasıyla ortaya çıkan maliyettir. İyi hazırlanmış bir teklif, bu iki şeyi kalem kalem gösterir. Tabloyu okumayı öğrendiğinizde, bir teklifin neyi içerdiğini, neyi dışarıda bıraktığını ve fiyatın nereden geldiğini görebilirsiniz.

Metraj nasıl çıkar

Metraj, projeden yapılan bir ölçüm işidir. Mühendis ya da teknik personel, mimari ve statik projelerdeki ölçülerden her iş kaleminin miktarını hesaplar. Temel betonu için temelin boyutları, kolon ve kirişler için kesitleri ve boyları, duvarlar için alanları, kapı ve pencereler için adetleri ölçülür.

Her kalemin bir ölçü birimi vardır:

Metreküp: hafriyat, beton, dolgu.
Ton ya da kilogram: inşaat demiri, çelik.
Metrekare: kalıp, duvar, sıva, boya, seramik, yalıtım, çatı kaplaması.
Metre: süpürgelik, oluk, korkuluk, boru.
Adet: kapı, pencere, vitrifiye, armatür.

Metraj ne kadar ayrıntılıysa teklif o kadar kontrol edilebilir olur. Projesi tamamlanmamış bir işte metraj ancak tahmin olabilir; bu durumda teklifteki miktarların “yaklaşık” olduğunu bilerek okumak gerekir.

Keşif listesinin satırları

Tipik bir keşif listesinde her satırda şunlar bulunur:

Sıra ya da poz numarası: Kalemi tanımlayan kod. Kamu işlerinde Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın yayımladığı birim fiyat tariflerindeki poz numaraları kullanılır; özel işlerde firmalar kendi numaralarını da verebilir.
Tanım: İşin ne olduğu. “Betonarme betonu” ile “hazır beton ile, belirli sınıfta, pompayla döküm” aynı kalem değildir. Tanım ne kadar açıksa o kadar iyidir.
Birim: Metreküp, metrekare, adet gibi.
Miktar: Metrajdan gelen sayı.
Birim fiyat: Bir birimin fiyatı.
Tutar: Miktar çarpı birim fiyat.

Listenin sonunda ara toplamlar, varsa genel giderler ve kâr, KDV ve genel toplam yer alır.

Tabloyu okurken nelere bakılır

Teklifi kontrol etmek için mühendis olmanıza gerek yok; birkaç soru çoğu sorunu ortaya çıkarır.

Eksik kalem var mı? Projede olan ama listede olmayan işleri arayın: çatı yalıtımı, su yalıtımı, drenaj, merdiven korkuluğu, dış cephe, bahçe duvarı.
“Götürü” ya da “muhtelif” satırlar. “Muhtelif işler” ya da “götürü” yazan ve içeriği açıklanmayan satırlar, neyin yapılacağını belirsiz bırakır. Ne içerdiğini yazılı sorun.
Tanım ile şartname uyuşuyor mu? Listede yazan beton sınıfı, yalıtım kalınlığı ve pencere sistemi, sizin istediğinizle aynı mı?
Miktarlar mantıklı mı? Aynı ev için iki firmanın beton ya da demir miktarları birbirinden çok farklıysa, biri yanlış hesaplamış ya da farklı bir sistem varsaymıştır. Sorun.
Birim fiyat ile tutar tutarlı mı? Basit çarpma hataları da olur; hesap makinesiyle birkaç satırı kontrol edin.
Hariç tutulanlar. Listenin sonundaki “iş sahibine aittir” notlarını dikkatle okuyun.

Kamu işlerinde idarenin hazırladığı keşfe yaklaşık maliyet denir; mantığı aynıdır. Ayrıntısı yaklaşık maliyet yazısında.

Bir satırı birlikte okuyalım

Diyelim ki teklifte şöyle bir satır var: “Hazır beton ile betonarme döşeme, belirli bir beton sınıfında, pompayla döküm, birim metreküp.” Bu satırı okurken sırasıyla şunları düşünün:

Tanım yeterli mi? Beton sınıfı yazılı mı, projedekiyle aynı mı? Pompa bedeli dahil mi, yoksa ayrıca mı istenecek?
Miktar nereden geliyor? Döşemenin alanı ve kalınlığı projede bellidir. Kabaca bir hesapla miktarın makul olup olmadığını görebilirsiniz.
Kalıp ve demir nerede? Beton satırı yalnızca betonu kapsar. Kalıp ve donatı ayrı satırlarda olmalıdır. Biri yoksa, ya başka bir satırın içindedir ya da teklifte unutulmuştur.
Bakım dahil mi? Betonun dökümden sonra sulanması ve soğukta korunması, ayrı bir kalem olmasa bile tanımda ya da şartnamede yer almalıdır.

Aynı soruları her önemli satıra sorduğunuzda, teklifin gerçekten projenin tamamını karşılayıp karşılamadığını görürsünüz. Her satırı tek tek incelemenize gerek yok; tutarı yüksek olan ilk on beş yirmi kalem, toplamın büyük kısmını oluşturur. Onlara odaklanmak yeterlidir.

Keşif ile sözleşme türü arasındaki bağ

Keşif listesinin rolü, sözleşme türüne göre değişir. Birim fiyatlı bir işte listedeki miktarlar tahminidir; ödeme, sahada gerçekten yapılan miktarın ölçülmesiyle yapılır. Bu durumda birim fiyatlar sözleşmenin en önemli parçasıdır.

Götürü bedelli bir işte ise toplam bedel sabittir; liste, fiyatın nasıl oluştuğunu gösterir ve ek işlerde referans olur. Listedeki birim fiyatları sözleşmeye eklemek, sonradan çıkacak değişikliklerin fiyatlanmasını kolaylaştırır. İki yöntemin farkını götürü bedel ve birim fiyat yazısında anlattık.

Her iki durumda da keşif listesi, işin sonunda neyin yapıldığını gösteren bir kayıttır. Teslimde listeyi elinize alıp kalem kalem gezmek, eksikleri bulmanın en kolay yoludur.

Tokat’ta keşifte gözden kaçan kalemler

Tokat’ın arazi ve iklim koşulları, bazı kalemleri keşifte özellikle önemli hale getirir. Bunlar listede yoksa ya da çok düşük miktarla yazılmışsa sorun:

Temel derinliği: Soğuk iç kesimlerde ve yüksek rakımda temel, don derinliğinin altına inmelidir. Bu, hafriyat ve beton miktarını etkiler.
Drenaj ve su yalıtımı: Yeşilırmak ve Kelkit vadilerindeki düz arazilerde yeraltı suyu yüksek olabilir.
İstinat duvarı ve hafriyat: Eğimli arsalarda kazı ve dayanma duvarı maliyetin büyük bir kalemi olabilir.
Çatı: Kar yükü fazla olan yerlerde çatı taşıyıcısı ve kaplaması buna göre seçilmelidir.
Altyapı: Köylerde kanalizasyon yoksa fosseptik, şebeke suyu zayıfsa depo gerekebilir.

Kontrol listesi

Teklif kalem kalem, miktar ve birim fiyatıyla mı hazırlanmış?
Projedeki her iş listede bir satırda karşılık buluyor mu?
“Muhtelif” ve “götürü” satırların içeriği yazılı mı?
Beton sınıfı, yalıtım ve pencere tanımları şartnameyle aynı mı?
İki teklifte miktarlar arasında büyük fark varsa sebebini sordunuz mu?
Hariç tutulan kalemleri ayrıca fiyatlandırdınız mı?
Birim fiyatlar sözleşmeye eklendi mi?