Üç farklı teklif aldım, nasıl karşılaştırmalıyım?

Üç teklifin alt satırındaki toplamları karşılaştırmak, çoğu zaman üç farklı evi karşılaştırmak demektir. Önce teklifleri eşitleyin: her firmanın aynı projeye, aynı kapsama ve aynı malzeme seviyesine fiyat verdiğinden emin olun, eksik kalemleri ayrıca fiyatlandırın. Ardından süreye, ödeme planına ve firmanın kendisine bakın. Ancak bu işlemden sonra kalan fiyat farkı, gerçek farktır.

Karşılaştırma teklif istemeden önce başlar

Teklifler en çok, her firmaya farklı bir şey anlatıldığı için farklı çıkar. Birine “iki katlı, sade bir ev” dersiniz, ötekine projeyi gösterirsiniz, üçüncüsü arsayı hiç görmeden fiyat verir. Bu durumda gelen teklifleri karşılaştırmak mümkün değildir.

Teklif istemeden önce küçük bir dosya hazırlayın ve her firmaya aynısını verin:

Onaylı ya da onaya hazır mimari proje; mümkünse statik ve tesisat projeleri.
Zemin etüdü raporu, varsa.
Malzeme tercihleriniz: pencere sistemi, yalıtım, ısıtma, zemin kaplamaları, mutfak ve banyo seviyesi.
Kapsam: anahtar teslim mi, kaba inşaat mı; bahçe duvarı, çevre düzenlemesi, altyapı bağlantıları dahil mi?
Hedeflediğiniz başlangıç ve bitiş zamanı.
Teklifin hangi formatta istendiği: kalem kalem, miktar ve birim fiyatlarıyla.

Ayrıca her firmanın arsayı yerinde görmesini isteyin. Arsayı görmeden verilen bir teklif, temel ve hafriyat konusunda tahminden öteye geçemez.

Eşitleme tablosu kurun

Teklifler geldiğinde bir kâğıda ya da hesap tablosuna satırlara iş kalemlerini, sütunlara firmaları yazın. Her hücreye o firmanın o kalem için verdiği fiyatı ya da “yok” notunu koyun.

Kontrol edilecek	Firma A	Firma B	Firma C
Kapsam projeyle aynı mı
Hariç tutulan kalemler
Malzeme seviyesi yazılı mı
Süre ve başlangıç koşulu
Ödeme planı aşamaya bağlı mı
KDV dahil mi

Tablo dolduğunda genellikle şunu görürsünüz: en düşük görünen teklifte bazı kalemler hiç yoktur ya da “iş sahibine aittir” notuyla dışarıda bırakılmıştır. Bu kalemler için diğer firmaların fiyatlarını ya da piyasadan alacağınız fiyatı ekleyin. Eşitlenmiş toplamlar, ilk toplamlardan çoğu zaman çok daha yakın çıkar.

Fiyatın dışında neye bakılır

Eşitlemeden sonra bile fiyat, kararın yalnızca bir parçasıdır.

Süre. Daha kısa süre veren firma, bu süreyi nasıl tutturacağını anlatabiliyor mu? Ekip büyüklüğü ve iş programı gerçekçi mi?
Ödeme planı. Peşin ağırlıklı mı, yapılan işe bağlı mı? Aynı toplam fiyatla gelen iki tekliften, ödemeyi işe bağlayan sizin için daha az risklidir.
Teklifin açıklığı. Kalem kalem, miktarlarıyla hazırlanmış bir teklif, firmanın işi gerçekten hesapladığını gösterir. Tek satırlık bir toplam, hesabın sonradan yapılacağını gösterir.
Sahada kim olacak. Şantiye şefi kim, ustalar firmanın kendi ekibi mi, taşeron mu?
Firmanın geçmişi. Yetki belgesi, bitmiş işler, eski müşterilerin görüşü. Bunları müteahhit seçerken kontrol listesi yazısında sıraladık.
Teklifin geçerlilik süresi. Fiyatlar ne kadar süre geçerli, malzeme fiyatları artarsa ne olacak?

Uçtaki teklifler ne anlatır

Üç tekliften biri ötekilerden belirgin biçimde düşük ya da yüksekse, bu farkın sebebi araştırılmaya değer.

Belirgin biçimde düşük bir teklif şunlardan birini gösterebilir: kalemler eksik bırakılmıştır, malzeme seviyesi düşürülmüştür, firma işi yanlış hesaplamıştır ya da fiyat bilerek düşük tutulup farkın ek işlerle çıkarılması planlanmıştır. Yanlış hesaplanmış bir teklif, iyi niyetli bir firmayı bile işin ortasında zor duruma sokar. Zarar eden bir müteahhidin işi hızlı ve özenli bitirmesini beklemek gerçekçi değildir.

Belirgin biçimde yüksek bir teklifin de bir açıklaması vardır. Firma belirsiz bulduğu kalemlere risk payı koymuş olabilir; o anda çok iş aldığı için sizin işinize pek istekli olmayabilir ya da diğerlerinin dışarıda bıraktığı kalemleri dahil etmiş olabilir. Bu son durumda yüksek görünen teklif, eşitlemeden sonra en makul teklif çıkabilir.

Her iki uçtaki firmaya da farkın sebebini sormak, hem onları hem de ortadaki teklifi daha iyi anlamanızı sağlar. Gerekirse eşitleme tablosunu bağımsız bir mühendise gösterin; birkaç saatlik bir inceleme, yıllarca sürecek bir yanlış kararı önleyebilir.

Firmalara sorulacak sorular

Tabloda boş kalan ya da şüphe uyandıran her nokta bir sorudur. Bu soruları yazılı sorun ve cevapları da yazılı isteyin:

“Teklifinizde pencere ve kapı yok görünüyor, dahil mi?”
“Temel için hangi derinliği ve sistemi esas aldınız?”
“Beton sınıfı ve yalıtım kalınlığı nedir?”
“Kışın iş durursa süre nasıl değişir?”
“Ek işleri hangi birim fiyatlarla hesaplarsınız?”

Firmanın bu sorulara nasıl cevap verdiği, işin sırasında sorunlara nasıl yaklaşacağının da iyi bir göstergesidir. Ayrıntılı ve sabırlı cevap veren bir firma, sahada da açık davranma eğilimindedir. Soruları geçiştiren, her şeye “hallederiz” diyen bir firmayla ileride yaşanacak tartışmalar da büyük ihtimalle “hallederiz” ile başlayacaktır.

Teklifin içindeki kalemleri nasıl okuyacağınızı metraj ve keşif yazısında anlattık.

Tokat’ta teklif toplarken

Tokat’ta bir ilçede ev yaptırırken hem o ilçeden hem merkezden firmalarla görüşmek mümkündür. İkisinin teklifleri farklı kalemler içerebilir. Yakındaki firma nakliye ve ekip yolculuğunda avantajlı olabilir; uzaktan gelen firma bu giderleri fiyatına katmak zorundadır ya da teklifin dışında bırakır. Teklifte “nakliye ve konaklama dahil” ibaresini arayın.

Köylerde ve uzak ilçelerde beton pompası, vinç ve hazır beton ulaşımı ayrı bir konudur. Bu tür ekipmanın arsaya ulaşıp ulaşamayacağını, ulaşamazsa ne yapılacağını her firmaya sorun. Kış yaklaşırken alınan tekliflerde, işin hangi aşamasının kıştan önce bitirileceği de karşılaştırmanın parçası olmalıdır.

Sık yapılan hatalar

Her firmaya farklı bilgi verip teklifleri karşılaştırmaya çalışmak.
Toplam fiyata bakıp hariç tutulan kalemleri okumamak.
Teklifleri eşitlemeden en düşüğü seçmek.
Ödeme planını fiyat kadar önemsememek.
Sözlü verilen cevapları yazıya dökmemek.
Firmalardan birinin fiyatını ötekine gösterip pazarlık yapmak; bu, teklif kalitesini düşürür.
Arsayı görmemiş firmanın teklifini, görmüş olanınkiyle aynı tutmak.